Ngày 6/11, tại Thành phố Hồ Chí Minh, Hiệp hội An ninh mạng quốc gia chủ trì phối hợp Tổ hợp Truyền thông Việt Nam Đầu tư, Ngân hàng Nhà nước và Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam tổ chức Diễn đàn và Triển lãm An ninh Tài chính số Việt Nam 2026 với chủ đề “AI và Niềm tin số: Kiến tạo lá chắn An ninh Tài chính Việt Nam.

Sự kiện quy tụ đông đảo các nhà quản lý, nhà khoa học, chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực an ninh mạng, tài chính và công nghệ số, cùng đại diện lãnh đạo của các tổ chức tín dụng lớn như BIDV, Agribank, Vietcombank, HDBank, Ngân hàng Bắc Á (BAC A BANK) và nhiều tập đoàn công nghệ uy tín trong nước cũng như quốc tế. Điểm nhấn bên lề diễn đàn là triển lãm mang tên “80 năm niềm tin tài chính Việt Nam” được khai mạc tại Phố đi bộ Nguyễn Huệ, qua đó nhắc nhở toàn xã hội rằng trong bất kỳ kỷ nguyên phát triển nào, niềm tin của nhân dân và sự an toàn của dòng vốn luôn là nền tảng cốt lõi bảo đảm an ninh tài chính quốc gia.

I. BỐI CẢNH VÀ ĐỊNH HƯỚNG CHIẾN LƯỢC: SỰ GẮN KẾT KHÔNG THỂ TÁCH RỜI GIỮA AN NINH SỐ VÀ AN NINH TÀI CHÍNH

Phát biểu khai mạc diễn đàn, Đại tá Nguyễn Bá Sơn, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05) Bộ Công an, nhấn mạnh rằng sự kiện diễn ra trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số toàn diện theo chủ trương của Đảng, Nhà nước và Chính phủ. Quá trình này đòi hỏi phải có sự gắn kết chặt chẽ giữa phát triển và bảo vệ, giữa đổi mới sáng tạo với quản trị rủi ro, giữa khai thác giá trị dữ liệu với bảo đảm an ninh mạng và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của tổ chức, doanh nghiệp cùng người dân.

Trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia, lĩnh vực tài chính, ngân hàng giữ vai trò đặc biệt quan trọng, vừa cung cấp nguồn lực huyết mạch cho nền kinh tế, vừa trực tiếp thúc đẩy các phương thức giao dịch, thanh toán hiện đại. Do đó, an toàn của hệ thống tài chính không chỉ tác động đến hoạt động của từng tổ chức mà còn liên quan trực tiếp đến sự ổn định kinh tế vĩ mô, trật tự an toàn xã hội và niềm tin công chúng. Đại tá Nguyễn Bá Sơn đã đúc kết thông điệp xuyên suốt của toàn ngành:

“Không bảo đảm được an ninh mạng thì không thể có chuyển đổi số; không có niềm tin số thì không thể phát triển tài chính số.”

Đồng quan điểm trên, Ông Trương Minh Huy Vũ, Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh, chia sẻ rằng việc lựa chọn TP.HCM làm địa điểm tổ chức diễn đàn là hoàn toàn phù hợp và mang tính thực tiễn cao. Theo Nghị quyết Đại hội Đảng bộ TP.HCM, thành phố phấn đấu đến năm 2030 kinh tế số sẽ đóng góp khoảng 30% GRDP, đồng thời khẩn trương xây dựng và phát triển trung tâm tài chính quốc tế tầm cỡ khu vực. Ông nhấn mạnh rằng tài chính số và an ninh mạng có một điểm chung cốt lõi là niềm tin. Khi không có niềm tin, nhà đầu tư sẽ e ngại đưa dòng vốn vào thị trường. Trong môi trường số, nếu không có hệ thống bảo mật vững chắc và năng lực an ninh mạng đủ mạnh, thành phố sẽ rất khó thu hút các dòng vốn đầu tư quốc tế và các tập đoàn công nghệ lớn đến đặt trụ sở.

II. BỨC TRANH TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG SỐ VIỆT NAM: SỰ BỨT PHÁ VÀ NHỮNG CON SỐ ẤN TƯỢNG

Trình bày báo cáo định hướng chiến lược tài chính – ngân hàng tại phiên toàn thể, TS. Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (nguyên Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước), cho biết ngành ngân hàng Việt Nam đã cơ bản hoàn thành giai đoạn phổ cập giao dịch số và đang bước sang giai đoạn phát triển chiều sâu.

Những số liệu thực tế được công bố tại diễn đàn cho thấy sự thay đổi mang tính cách mạng trong thói quen thanh toán của người dân:

  • Khoảng 89% người trưởng thành tại Việt Nam hiện đã sở hữu tài khoản thanh toán tại ngân hàng.
  • Ứng dụng định danh điện tử VNeID đã vượt mốc 67 triệu người dùng, kết hợp cùng hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia tạo nền tảng xác thực khách hàng nhanh chóng, chính xác và an toàn tuyệt đối.
  • Giá trị thanh toán không dùng tiền mặt đã đạt mức tăng trưởng kỷ lục, gấp 28 lần GDP quốc gia, trong đó hệ thống hóa đơn điện tử xử lý hàng chục tỷ giao dịch mỗi năm.
  • Tại nhiều ngân hàng thương mại lớn, hơn 95% giao dịch của khách hàng được thực hiện hoàn toàn trên không gian số, với tốc độ tăng trưởng hằng năm duy trì ở mức trên 34%.

Bên cạnh đó, ngành ngân hàng đang chứng kiến sự chuyển dịch từ mô hình khách hàng tự thực hiện các thao tác thủ công trên ứng dụng sang mô hình ngân hàng giao tiếp và hỗ trợ tự động. Ngân hàng hiện đại không còn đơn thuần là một công cụ giao dịch thụ động mà đang từng bước vươn lên thành một trợ lý thông minh, có năng lực thấu hiểu nhu cầu và chủ động bảo vệ khách hàng theo thời gian thực. Sự chuyển dịch này giúp giảm thiểu đáng kể các rủi ro phát sinh từ thao tác chủ quan của người dùng, đặc biệt đối với những phân khúc khách hàng chưa thực sự thành thạo công nghệ.

III. NHỮNG THÁCH THỨC AN NINH GAY GẮT TRONG KỶ NGUYÊN TRÍ TUỆ NHÂN TẠO VÀ CÔNG NGHỆ LƯỢNG TỬ

Sự phát triển vũ bão của công nghệ mang lại giá trị to lớn cho nền kinh tế nhưng đồng thời cũng mở ra những nguy cơ an ninh mạng chưa từng có tiền lệ.

1. Sự gia tăng tinh vi của tội phạm công nghệ cao và mối đe dọa từ Deepfake

Theo báo cáo của Hiệp hội An ninh mạng quốc gia phối hợp cùng Công ty An ninh mạng Viettel, trong năm 2025, Việt Nam đã ghi nhận khoảng 552.000 cuộc tấn công mạng, khiến tới 52,3% cơ quan, doanh nghiệp chịu tổn hại, trong đó khoảng 41% số cuộc tấn công nhắm trực tiếp vào lĩnh vực tài chính, ngân hàng. Riêng trong 6 tháng đầu năm 2026, lực lượng chức năng ghi nhận gần 1.000 vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng, với tổng thiệt hại lên đến hàng nghìn tỷ đồng.

Tội phạm tài chính hiện nay không còn hoạt động dưới hình thức các cá thể đơn lẻ mà đã chuyển dịch sang mô hình tội phạm có tổ chức, vô cùng chuyên nghiệp, bài bản và có tính chất xuyên quốc gia. Các đối tượng này đang triệt để lợi dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để tạo ra hình ảnh và âm thanh giả mạo với độ chân thực cực cao (deepfake), dò tìm lỗ hổng hệ thống hoặc dựng lên những kịch bản thao túng tâm lý tinh vi, khiến nạn nhân tự nguyện thực hiện các giao dịch chuyển tiền.

Đáng chú ý, mắt xích yếu nhất trong hệ thống bảo mật đôi khi không nằm ở công nghệ mà lại nằm ở yếu tố con người. Các khảo sát thực tế cho thấy vẫn còn gần 1,9 triệu tài khoản của người Việt sử dụng mật khẩu cực kỳ đơn giản như chuỗi số “123456”. Thêm vào đó, chỉ có khoảng 36% người được khảo sát bày tỏ sự lo ngại về nguy cơ deepfake, cho thấy nhận thức và kỹ năng bảo vệ an toàn thông tin cá nhân trong cộng đồng vẫn còn khoảng cách lớn. Hơn nữa, theo Chỉ số sẵn sàng AI của Cisco, chỉ có 13% doanh nghiệp Việt Nam thuộc nhóm chuẩn bị đầy đủ cho AI, trong khi 63% doanh nghiệp xác định hạ tầng tính toán và lưu trữ dữ liệu vẫn là điểm nghẽn lớn cần tháo gỡ.

2. Rủi ro trong quản trị dữ liệu và bóng đen của máy tính lượng tử

Việc ứng dụng AI vào vận hành hệ thống tài chính đang đặt ra những rủi ro trực tiếp đối với công tác quản trị dữ liệu. Nếu dữ liệu đầu vào hoặc các định nghĩa nghiệp vụ thiếu chuẩn xác, hệ thống AI có thể nhân rộng sai sót với tốc độ chóng mặt, thậm chí đưa ra hàng triệu quyết định sai lầm chỉ trong vài giây trước khi hệ thống quản trị rủi ro kịp phát hiện. Nguy cơ rò rỉ thông tin nội bộ và dữ liệu nhạy cảm của khách hàng cũng luôn rình rập nếu các tổ chức tín dụng thiếu cơ chế kiểm soát chặt chẽ.

Về dài hạn, sự xuất hiện của công nghệ lượng tử được dự báo sẽ tạo ra bước ngoặt nhưng đồng thời cũng là mối đe dọa trực tiếp đối với các hệ thống mật mã hiện hành. Sức mạnh tính toán vượt trội của máy tính lượng tử có thể phá vỡ nhiều chuẩn mã hóa truyền thống đang bảo vệ các giao dịch thanh toán, chữ ký số và hệ thống ngân hàng lõi (core banking). Nếu năm 2019 giới khoa học ước tính cần khoảng 20 triệu qubit để phá một số hệ thống mã hóa phổ biến, thì đến năm 2025 con số này đã giảm xuống dưới 1 triệu qubit. Các cơ quan an ninh mạng của G7 và Liên minh Châu Âu đã đặt ra mốc thời gian trong giai đoạn 2030–2032 để chuyển đổi các hệ thống tài chính trọng yếu sang sử dụng mật mã kháng lượng tử. Điều này đòi hỏi ngành tài chính Việt Nam phải có tầm nhìn chiến lược từ sớm, chuẩn bị sẵn sàng các phương án phòng thủ từ xa.

IV. NĂM NHÓM GIẢI PHÁP TRỌNG TÂM KIẾN TẠO LÁ CHẮN AN NINH TÀI CHÍNH QUỐC GIA

Nhằm giải quyết căn cơ các thách thức toàn diện nêu trên, TS. Đào Minh Tú đã đại diện các đơn vị dẫn đề đề xuất 5 nhóm giải pháp trọng tâm gửi tới diễn đàn để các đại biểu thảo luận và triển khai thực tế:

  1. Chuẩn hóa dữ liệu nghiệp vụ và xây dựng khung quản trị AI rõ ràng: Các ngân hàng và tổ chức tín dụng phải thống nhất định nghĩa, làm sạch dữ liệu trước khi đưa vào hệ thống AI xử lý nhằm ngăn chặn tình trạng AI hiểu sai dữ liệu, từ đó đưa ra các quyết định hoặc tư vấn lệch lạc gây rủi ro cho hệ thống.
  2. Quy định rõ giới hạn tự quyết định của các trợ lý AI: Đối với những giao dịch có giá trị lớn hoặc có tính chất nhạy cảm, bắt buộc phải có sự phê duyệt trực tiếp của con người. Đồng thời, cần trang bị cơ chế dừng khẩn cấp để lập tức ngắt hoạt động của hệ thống khi phát hiện dấu hiệu bất thường hoặc nguy cơ rủi ro cao.
  3. Chuyển dịch sang nền tảng xử lý dữ liệu theo thời gian thực (Real-time): Xóa bỏ phương thức tổng hợp dữ liệu cuối ngày hay xử lý theo lô; thay vào đó là hệ thống phân tích dòng dữ liệu liên tục nhằm phát hiện ngay lập tức các thiết bị lạ, vị trí giao dịch bất thường hoặc chuỗi chuyển tiền đáng ngờ, qua đó ngăn chặn gian lận trước khi tiền rời khỏi tài khoản của khách hàng.
  4. Xây dựng hệ thống cảnh báo và phòng vệ ba lớp:
    • Lớp thứ nhất: Cảnh báo và nhắc nhở ngay trên ứng dụng khi phát hiện giao dịch có dấu hiệu bất thường hoặc có nguy cơ bị thao túng tâm lý.
    • Lớp thứ hai: Tự động tạm dừng các giao dịch có mức độ rủi ro cao.
    • Lớp thứ ba: Ứng phó nhanh 24/7 thông qua trợ lý ảo AI hỗ trợ khóa tài khoản khẩn cấp, đồng thời phối hợp chặt chẽ với lực lượng chức năng, đặc biệt là Cục A05, để truy vết và xử lý triệt để các hành vi vi phạm.
  5. Trang bị các lớp bảo vệ kỹ thuật cho trợ lý AI và xây dựng lộ trình nâng cấp mật mã hậu lượng tử: Đảm bảo AI vận hành trong môi trường hạ tầng riêng biệt, cô lập; có định danh, phân quyền riêng và bộ lọc ngăn chặn rò rỉ thông tin cá nhân. Song song đó, thực hiện nghiêm Chỉ thị số 57 của Ban Bí thư, rà soát hệ thống ngân hàng lõi và chữ ký số để chuẩn bị phương án nâng cấp sang các chuẩn mật mã kháng lượng tử.

V. ĐỀ XUẤT LỘ TRÌNH 4 BƯỚC VÀ TẦM NHÌN TƯƠNG LAI CHO CỘNG ĐỒNG NGÂN HÀNG

Để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng lá chắn an ninh tài chính quốc gia vững chắc trong kỷ nguyên mới, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam đề xuất lộ trình hành động 4 bước dành cho các tổ chức tín dụng và ngân hàng thương mại:

  • Bước 1: Đánh giá đúng thực trạng. Các tổ chức tín dụng cần chủ động rà soát năng lực hạ tầng, nguồn nhân lực và chất lượng dữ liệu của chính mình, tránh chạy theo phong trào hay đầu tư dàn trải vào các dự án nhỏ lẻ thiếu hiệu quả.
  • Bước 2: Chuẩn hóa dữ liệu và lập kế hoạch chuyển đổi lượng tử. Tiến hành làm sạch dữ liệu nội bộ, đồng thời rà soát danh mục các hệ thống mật mã đang sử dụng để xây dựng lộ trình nâng cấp dài hạn.
  • Bước 3: Triển khai hệ thống chống lừa đảo và bảo vệ AI. Ứng dụng các công cụ phát hiện bất thường theo thời gian thực và trang bị các bộ lọc an toàn nghiêm ngặt cho toàn bộ các ứng dụng AI trước khi cung cấp ra thị trường.
  • Bước 4: Xây dựng mạng lưới phối hợp liên ngành. Tăng cường kết nối chặt chẽ giữa Cục A05 (Bộ Công an) làm vai trò chủ trì điều phối, Ban Cơ yếu Chính phủ định hướng giải pháp mật mã, cùng sự chung tay của các ngân hàng thương mại và doanh nghiệp công nghệ trong việc chia sẻ dữ liệu gian lận theo thời gian thực. Bên cạnh đó, cần đặc biệt chú trọng công tác đào tạo nhân lực chất lượng cao và phổ cập kỹ năng số để mỗi người dân trở thành một mắt xích tự bảo vệ an toàn trong không gian mạng.

Diễn đàn An ninh tài chính số Việt Nam 2026 đã khép lại thành công tốt đẹp với các phiên thảo luận chuyên sâu, tọa đàm cấp cao “Chung niềm tin – Vững tương lai” và những cam kết hành động mạnh mẽ từ các cơ quan quản lý, chuyên gia cũng như cộng đồng doanh nghiệp. Sự kiện không chỉ định hình rõ nét tầm nhìn công nghệ mà còn củng cố vững chắc niềm tin của người dân, doanh nghiệp vào một hệ sinh thái tài chính – ngân hàng số thông minh, an toàn, minh bạch, tạo động lực mạnh mẽ đưa đất nước vươn lên trong kỷ nguyên mới.

Bài viết có sự hỗ trợ của AI, được con người kiểm chứng.

Đọc thêm