Một gói mù tạt nhỏ tưởng chừng chỉ dùng kèm xúc xích lại đang được giới chạy bộ truyền tai nhau như “cứu cánh” tức thì cho những cơn chuột rút đau đớn trên đường chạy hay thậm chí vào nửa đêm. Tuy nhiên, cơ chế thực sự của mẹo dân gian này là gì, loại mù tạt nào hiệu quả nhất và liệu nó có thể thay thế nước điện giải hay chuối?

Đối với người chạy bộ, chuột rút (thường gặp nhất ở bắp chân) luôn là nỗi ám ảnh có thể phá hỏng thành tích hoặc buộc vận động viên phải bỏ cuộc. Dù đã nỗ lực bù nước, điều chỉnh tốc độ, ăn chuối hay dùng thức uống thể thao, những cơn co thắt cứng đờ vẫn có thể ập đến vào thời điểm oái oăm nhất.

Mới đây, một đoạn video ngắn trên Instagram của huấn luyện viên ba môn phối hợp người Canada Sammie (tên thật là Tsai Yahsin) đã thu hút sự chú ý lớn. Cô kể lại trải nghiệm chứng kiến người bạn của mình bị chuột rút dữ dội khi đang chạy cự ly bán Ironman. Thay vì đưa chuối hay chất điện giải, đội ngũ y tế đã đưa cho vận động viên này một gói mù tạt. Sau khi ăn mù tạt, người bạn của cô đã hết chuột rút và tiếp tục chạy với tốc độ gần 4 phút/km.

Cơ chế tác động của mù tạt lên hệ thần kinh

Lý giải về hiện tượng này, huấn luyện viên Sammie cho biết mù tạt kích hoạt các thụ thể cảm giác trong khoang miệng và cổ họng, từ đó gửi tín hiệu nhanh đến hệ thần kinh trung ương. “Cơn chuột rút được giải phóng vì hệ thần kinh của bạn bị ‘ngắt quãng’, chứ không phải do cơ thể vừa được bù nước,” cô chia sẻ.

Đồng tình với góc nhìn này, bác sĩ y học thể thao Ong Joo Haw tại Bệnh viện Mount Elizabeth (Singapore) xác nhận mù tạt được biết đến với khả năng làm dịu cơn chuột rút cấp tính nhờ cơ chế thần kinh nêu trên.

Theo chuyên gia dinh dưỡng Jaclyn Reutens từ Aptima Nutrition, trong mù tạt có hai hợp chất chính đóng vai trò quan trọng là axit axetic (giấm) và isothiocyanates (hợp chất tạo vị cay nồng sinh ra khi hạt mù tạt được nghiền nát và trộn với nước). Khi ăn vào, hai hợp chất này kích thích các thụ thể cảm giác gọi là kênh điện thế thụ thể thoáng qua (TRP) ở miệng và cổ họng — vốn có chức năng phát hiện và phản ứng với nhiệt độ, cơn đau cũng như các chất kích thích hóa học — từ đó tác động đến hoạt động thần kinh liên quan đến tình trạng co thắt cơ.

Tuy nhiên, bà Reutens lưu ý rằng cơ chế lâm sàng chính xác vẫn chưa được làm sáng tỏ hoàn toàn và hiện chưa có bằng chứng khoa học kết luận mù tạt là một phương pháp điều trị chuột rút hiệu quả tuyệt đối.

Mù tạt có giúp giảm chuột rút ban đêm?

Khác với chuột rút khi vận động thể thao, chuột rút bắp chân vào ban đêm thường không có nguyên nhân rõ ràng, dù tư thế ngủ khiến cơ bắp chân bị rút ngắn có thể là một yếu tố góp phần. Bác sĩ Ong cho biết thêm, các nguyên nhân khác có thể đến từ tác dụng phụ của thuốc (như thuốc lợi tiểu, thuốc hạ mỡ máu statin) hoặc các tình trạng sức khỏe như mang thai, bệnh mạch máu ngoại biên và tiểu đường.

Dù chưa được khoa học chứng minh, mù tạt vẫn được xem là một mẹo dân gian có thể mang lại hiệu quả với một số người bị chuột rút ban đêm thông qua con đường phản xạ thần kinh tương tự. Dẫu vậy, chuyên gia dinh dưỡng Reutens khuyến cáo người dân không cần phải đặt sẵn lọ mù tạt cạnh giường ngủ, bởi cơ chế này phần lớn chưa có cơ sở vững chắc; thay vào đó, giãn cơ nhẹ nhàng và xoa bóp vẫn là biện pháp hiệu quả nhất.

Loại mù tạt nào hiệu quả và có thể thay thế bằng thực phẩm cay nồng khác?

Bác sĩ Ong nhận định các loại mù tạt càng cay nồng nhiều khả năng sẽ càng phát huy tác dụng tốt hơn. Tuy nhiên, bà Reutens cho rằng cường độ hương vị không phải là thước đo được kiểm chứng cho hiệu quả giảm chuột rút, đồng thời khuyên người chạy bộ nên nếm thử trước ở nhà thay vì lần đầu ăn một loại gia vị lạ và cay gắt ngay giữa cuộc đua:

  • Mù tạt Anh (English mustard): Cay nồng nhất.
  • Mù tạt Dijon: Vị sắc và chua gắt.
  • Mù tạt vàng (Yellow mustard): Vị dịu nhẹ.
  • Mù tạt mật ong (Honey mustard): Vị ngọt.
  • Mù tạt nguyên hạt (Wholegrain): Độ cay thay đổi tùy thuộc vào giống hạt.

Về việc sử dụng các thực phẩm có hương vị mạnh khác như sốt cay tê mala, mù tạt xanh (wasabi) hay kẹo dẻo siêu chua, bác sĩ Ong cho biết wasabi và nước dưa chuột muối được ghi nhận có tác dụng tương tự mù tạt (nước dưa chuột muối từng có một số bằng chứng thực nghiệm nhưng chưa đủ khẳng định hiệu quả với chuột rút tự nhiên khi tập luyện). Riêng với sốt mala, bà Reutens cảnh báo loại sốt này chứa nhiều dầu mỡ, dễ gây khó chịu cho đường tiêu hóa khi cơ thể đang đau đớn vì chuột rút.

Không thể thay thế nước, chuối và thức uống thể thao

Bác sĩ Ong nhấn mạnh rằng mù tạt không giải quyết được nguyên nhân gốc rễ gây chuột rút khi chạy đường dài — vốn liên quan đến sự mệt mỏi cơ bắp, gắng sức quá mức và rối loạn kiểm soát thần kinh cơ (trong khi mất nước và mất cân bằng điện giải chỉ là yếu tố góp phần trong một số trường hợp nhất định chứ không phải nguyên nhân phổ quát).

Tóm lại, mù tạt hoàn toàn không thể thay thế nước lọc, chuối hay thức uống thể thao. “Làm dịu cơn chuột rút không đồng nghĩa với việc nạp lại năng lượng. Sự kích thích giác quan không thể bù đắp lượng chất lỏng và điện giải có trong đồ uống thể thao hay quả chuối,” bà Reutens khẳng định.

Nếu không bị dị ứng, người chạy bộ đường dài có thể mang theo một gói mù tạt nhỏ như một giải pháp dự phòng tùy chọn, nhưng điều quan trọng hơn cả vẫn là mang theo nước điện giải và nắm vững kỹ thuật giãn cơ đúng cách.

Bài viết có sự hỗ trợ của AI, được con người kiểm chứng.

Đọc thêm