Bài toán cốt lõi đặt ra cho các tổ chức hiện đại không chỉ nằm ở việc lựa chọn công cụ kỹ thuật hay chiến lược kinh doanh ngắn hạn, mà là cách xây dựng nền tảng văn hóa vững chắc để phát huy tối đa lợi thế con người. Đây là thông điệp xuyên suốt được các chuyên gia, nhà quản lý và giới học thuật nhấn mạnh tại Tọa đàm Nhân sự RMIT – Deloitte 2026 được tổ chức hôm nay (5/11/2026). Trong bối cảnh công nghệ phát triển với tốc độ vũ bão cùng áp lực đa văn hóa ngày càng tăng, việc nhận diện và thu hẹp khoảng cách văn hóa đang trở thành chìa khóa sinh tồn cho doanh nghiệp.
Nhận diện “khoảng cách văn hóa” và thách thức tích lũy “nợ văn hóa”
Mở đầu sự kiện, Giáo sư Robert McClelland, Chủ nhiệm Khoa Kinh doanh tại RMIT Việt Nam, đã đặt vấn đề về sự chuyển dịch sâu sắc của thị trường lao động dưới tác động song hành của xu hướng đa văn hóa và trí tuệ nhân tạo (AI). Theo Giáo sư Robert McClelland, sự đa dạng hay tiến bộ công nghệ không tự động mang lại hiệu quả vượt trội nếu thiếu đi các hệ thống lấy con người làm trung tâm, đồng thời nhấn mạnh rằng khoảng cách giữa tốc độ thay đổi của môi trường bên ngoài với các giá trị và hành vi cốt lõi của tổ chức chính là khoảng cách văn hóa cần được nhìn nhận nghiêm túc. Tiếp nối mạch suy nghĩ đó, ông Mark Teoh, Lãnh đạo Danh mục Tư vấn Nguồn nhân lực của Deloitte Đông Nam Á, đã bày tỏ niềm vinh dự khi được đồng hành tổ chức sự kiện này trong suốt sáu năm qua, đồng thời khẳng định cam kết mạnh mẽ của tập đoàn trong việc mở rộng hợp tác với các cơ sở giáo dục và doanh nghiệp để đầu tư phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao tại thị trường Việt Nam đầy tiềm năng.
Nhìn nhận từ góc độ toàn cầu, bà Nicole Scoble-Williams, Thành viên điều hành (Partner) và Lãnh đạo Toàn cầu về Tương lai Việc làm của Deloitte, phân tích rằng AI đã tạo ra một sân chơi bình đẳng khi các doanh nghiệp đều có thể tiếp cận những ứng dụng tương tự nhau, do đó công nghệ không còn là yếu tố duy nhất tạo ra lợi thế cạnh tranh. Thay vào đó, chính con người mới là yếu tố quyết định tạo nên giá trị gia tăng khi kết hợp tốc độ của AI với sự sáng tạo, đồng cảm và khả năng phán đoán. Tuy nhiên, dưới áp lực phải chạy đua với tốc độ thay đổi chóng mặt của công nghệ, nhiều tổ chức đang vô tình tích lũy nợ văn hóa – một dạng chi phí âm thầm phát sinh khi các hệ thống quản trị, giá trị cốt lõi và sự gắn kết con người không theo kịp nhịp độ đổi mới. Bổ sung từ góc độ nghiên cứu hàn lâm, Tiến sĩ Dang Quyen, Đại học RMIT, cho biết khái niệm này có sự tương đồng với nợ tổ chức hay nợ kỹ thuật trong ngành phần mềm, nơi những thỏa hiệp ngắn hạn hoặc quyết định trì hoãn có thể làm suy giảm khả năng thích ứng dài hạn của doanh nghiệp. Tiến sĩ Dang Quyen cũng nhận định rằng dẫu nợ văn hóa chưa phải là một lý thuyết hoàn toàn mới, giá trị của nó nằm ở lăng kính chẩn đoán giúp các nhà lãnh đạo nhận diện hệ quả dài hạn của các quyết định kinh doanh hiện tại.
Khoảng trống giữa công cụ kỹ thuật và giá trị thực tế
Đi sâu vào thực tiễn vận hành, phiên thảo luận chuyên đề dưới sự điều phối của ban tổ chức đã mang đến những góc nhìn đa chiều từ các chuyên gia hàng đầu gồm bà Doan Le, Giám đốc Nhân sự bộ phận Kỹ thuật phần mềm toàn cầu tại Bosch, và bà Nicole Scoble-Williams. Bà Doan Le chia sẻ rằng Bosch Global Software Technologies hiện đang quản lý khoảng 4.300 nhân sự cung cấp giải pháp công nghệ cho các lĩnh vực ô tô và công nghệ cao. Từ thực tiễn quản lý, bà nhận thấy hành vi lãnh đạo truyền thống dựa quá nhiều vào chuyên môn kỹ thuật đôi khi khiến tổ chức chậm nhịp trước các biến động thị trường. Trong mô hình hiện tại, các bộ phận thường chỉ đóng vai trò nhà cung cấp dịch vụ thay vì chủ động nắm bắt nhu cầu khách hàng. Bên cạnh đó, việc kết hợp giữa các nền văn hóa khác nhau trong môi trường đa quốc gia đôi khi gặp rào cản do sự tôn trọng thứ bậc tại châu Á, khiến nhân sự ngần ngại phản biện hoặc chưa đủ tự tin lên tiếng khi có quan ngại. Do đó, việc chuyển dịch tư duy lãnh đạo, khơi thông kênh giao tiếp và tạo môi trường để đội ngũ tự tin đóng góp ý kiến là chìa khóa để khai thác trọn vẹn tiềm năng sáng tạo.
Ở góc độ ứng dụng công nghệ, dữ liệu từ Deloitte cho thấy Việt Nam là một thị trường có độ nhạy bén công nghệ rất cao khi có tới 95% doanh nghiệp tích hợp AI vào quy trình làm việc cấp độ cá nhân và chi phí phát triển AI thấp hơn khoảng 70% so với Silicon Valley. Mặc dù vậy, bức tranh tổng thể vẫn tồn tại những khoảng trống đáng suy ngẫm khi chỉ có 15% doanh nghiệp ghi nhận AI giúp tăng trưởng doanh thu và tới 74% CEO thừa nhận nhân lực cùng kỹ năng là rào cản lớn nhất. Trong khi đó, chỉ khoảng 33% người lao động được doanh nghiệp cung cấp các chương trình đào tạo liên quan đến AI, buộc phần lớn lực lượng lao động phải tự chi trả cho các công cụ học tập và phát triển. Tình trạng người lao động tự chi trả cho các công cụ AI chưa được doanh nghiệp phê duyệt cũng là một dấu hiệu rõ ràng của nợ văn hóa, cho thấy hệ thống quản trị chưa bắt kịp tốc độ thay đổi của thực tiễn.
Xây dựng văn hóa doanh nghiệp thành tài sản chiến lược để phát triển bền vững
Từ những thực tế phân tích trên, các chuyên gia thống nhất rằng một tổ chức chỉ có thể thay đổi với tốc độ của chính tổ chức đó chứ không thể chạy đua theo tốc độ phát triển thuần túy của công nghệ. Để vượt qua nợ văn hóa và khai phóng hiệu quả nguồn lực trong kỷ nguyên số, doanh nghiệp không thể chỉ nhìn nhận AI như một công cụ kỹ thuật đơn thuần mà cần chú ý đến cách công nghệ tác động đến sự tương tác giữa con người với con người.
Quá trình chuyển đổi này đòi hỏi ba bước đi thiết yếu gồm việc xây dựng nền tảng vững chắc, chuyển hóa những giá trị vốn chưa được nói rõ thành nguyên tắc minh bạch, đồng thời xác định rõ mục đích chung và các giá trị cốt lõi của tổ chức. Chỉ khi văn hóa doanh nghiệp được định vị như một tài sản chiến lược giúp chăm sóc sức khỏe tinh thần, tôn trọng thời gian học tập và bảo đảm sự kết nối gắn bó, tổ chức mới có thể chuyển hóa mọi thách thức của môi trường đa văn hóa và công nghệ thành động lực bứt phá bền vững trong tương lai.



