Các công ty đang rót hàng trăm tỷ USD vào AI, nhưng những kẻ chiến thắng lớn nhất có thể không phải là những đơn vị trực tiếp phát triển công nghệ này. Và các nhà đầu tư khôn ngoan nên đi theo dòng tiền lợi nhuận.

Đợt bán tháo cổ phiếu AI gần đây đã làm nổi bật một mối lo ngại ngày càng tăng của giới đầu tư. Các doanh nghiệp đang đổ những khoản tiền khổng lồ vào chip, trung tâm dữ liệu và hạ tầng cần thiết để vận hành AI. Tuy nhiên, một câu hỏi lớn hơn vẫn đang treo lơ lửng trên toàn bộ số tiền chi tiêu đó: liệu nó có thực sự mang lại hiệu quả kinh tế?

AI ngày càng thông minh và mạnh mẽ hơn, nhưng việc gặt hái thành quả tài chính lại tỏ ra khó khăn hơn nhiều.

Đó là một trong những kết luận quan trọng từ bản báo cáo phân tích (white paper) mới của Matthew Rodgers, chuyên gia kinh tế tại L&G. Trong nghiên cứu này, ông đã đi sâu vào quy mô khổng lồ của dòng vốn đầu tư AI cũng như sự bất định xung quanh hiệu quả kinh tế của nó. Ông cũng đưa ra một góc nhìn quan trọng: một công nghệ có thể tái thiết nền kinh tế mà không nhất thiết mọi công ty đứng sau nó đều kiếm được cả một gia tài.

Đối với các nhà đầu tư, điều này có nghĩa là cần phải nhìn xuyên qua sự thổi phồng (hype) để thấy dòng tiền đang đi về đâu, ai đang kiếm được tiền và liệu lợi nhuận đó có thể duy trì lâu dài hay không.

Chào mừng đến với đợt bùng nổ hạ tầng lớn nhất trong nhiều thập kỷ

Số tiền chảy vào AI là một con số kinh ngạc. L&G ước tính chi tiêu cho hạ tầng AI sẽ tương đương khoảng 1,3% tổng sản lượng kinh tế (GDP) của Mỹ trong năm nay. Đó là hàng trăm tỷ USD đang được rót vào các trung tâm dữ liệu, chip và nguồn điện để vận hành chúng.

Để dễ hình dung, con số này đã nhỉnh hơn mức 1,2% đạt được trong thời kỳ bùng nổ hạ tầng viễn thông vào đầu thiên niên kỷ. Mặc dù vẫn thấp hơn nhiều so với đợt bùng nổ đường sắt vào thế kỷ 19 (khi đầu tư đạt đỉnh gần 5%), nhưng rõ ràng đây là một đợt chi tiêu hạ tầng cực kỳ quy mô.

Đầu tư vào AI gần đây đã vượt qua đỉnh điểm chi tiêu viễn thông đầu những năm 2000 nhưng vẫn thấp hơn nhiều so với mức đầu tư đường sắt trong lịch sử. Dữ liệu tính đến tháng 7/2026. Nguồn: NBER, FCC/US Telecom, báo cáo tài chính các công ty, L&G.

Lịch sử luôn đi kèm một lời cảnh báo

Đợt bùng nổ đường sắt đã tái thiết ngành vận tải, và đợt bùng nổ viễn thông đã đặt nền móng cho internet hiện đại. Nhưng cả hai đều không đảm bảo lợi nhuận hậu hình cho các nhà đầu tư tài trợ cho chúng. Ở một số nơi, các công ty đã xây dựng hạ tầng vượt xa nhu cầu thực tế. Sự cạnh tranh đã kéo giá xuống và rất nhiều doanh nghiệp phải vật lộn để thu hồi số tiền đã chi ra.

Điều đó không có nghĩa là AI chắc chắn sẽ rơi vào số phận tương tự. Trên thực tế, L&G vẫn nghiêng về phía những người lạc quan, ít nhất là ở thời điểm hiện tại. Các nhà phát triển AI vẫn đang trả giá rất cao cho từng chiếc chip mới, và mỗi thế hệ mô hình AI mới dường như lại mang đến một bước nhảy vọt về năng lực công nghệ. Cho đến nay, ít có bằng chứng cho thấy cơn khát năng lượng tính toán của ngành công nghiệp này đang hạ nhiệt.

Tuy nhiên, nguồn cầu mạnh mẽ không đồng nghĩa với việc mang lại lợi nhuận đầu tư cao. Các công ty có thể đúng về tiềm năng khổng lồ của AI nhưng cuối cùng vẫn chi nhiều hơn mức có thể thu hồi một cách hiệu quả. Suy cho cùng, bài kiểm tra cuối cùng không phải là có bao nhiêu hạ tầng được xây dựng hay thậm chí nó hữu ích đến mức nào – mà là liệu các công ty tài trợ cho nó có kiếm đủ tiền để bù đắp chi phí hay không.

Và đó là lúc câu chuyện trở nên đặc biệt thú vị, bởi lợi nhuận từ cơn sốt AI không được chia đều.

Hãy đi theo lợi nhuận, đừng chỉ nhìn vào chi tiêu

Có rất nhiều tiền đang chuyển tay trong lĩnh vực AI, nhưng các công ty tham gia không được hưởng lợi như nhau.

Nghiên cứu của L&G chỉ ra sự phân hóa đáng chú ý giữa ba mắt xích trong ngành:

  1. Nhà cung cấp hạ tầng (như Nvidia và TSMC)
  2. Nhà cung cấp dịch vụ điện toán đám mây và trung tâm dữ liệu (như Microsoft và Amazon)
  3. Nhà phát triển AI (như OpenAI và Anthropic)

Sự ranh giới về khả năng sinh lời giữa các nhóm này là rất kinh ngạc. Các nhà cung cấp hạ tầng trong phân tích của L&G có biên lợi nhuận hoạt động khoảng 51%, trong khi nhóm gồm các nhà cung cấp điện toán đám mây lớn đạt biên lợi nhuận khoảng 30%. Trong khi đó, các nhà phát triển AI lại đang lỗ khoảng 45 cent trên mỗi đô-la doanh thu từ hoạt động kinh doanh – mặc dù doanh thu của họ tăng trưởng rất nhanh. Nói cách khác, các công ty chế tạo ra “bộ não” đằng sau AI không nhất thiết là những kẻ kiếm được nhiều tiền nhất từ nó.

Khả năng sinh lời trên toàn chuỗi cung ứng AI. Cổ phiếu hạ tầng gồm Nvidia, TSMC và ASML. Đám mây và trung tâm dữ liệu gồm Microsoft, Google, Amazon và CoreWeave. Nhà phát triển AI gồm OpenAI và Anthropic. Nguồn: Bloomberg, The Information, FT, L&G.

Thực trạng này hoàn toàn có lý ở thời điểm hiện tại

Các nhà phát triển AI đang chi tiêu mạnh tay cho nghiên cứu, năng lượng tính toán và nhân tài trong cuộc đua tạo ra sản phẩm tốt hơn và thu hút khách hàng. Theo L&G, chỉ riêng chi phí tính toán của họ đã ngốn khoảng 3/4 doanh thu.

Dĩ nhiên, những người chiến thắng hôm nay không nhất thiết sẽ là người chiến thắng ngày mai. Nếu chi tiêu hạ tầng chậm lại, các nhà sản xuất chip có thể sụt giảm nhu cầu và đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt hơn. Các nhà phát triển AI cũng có những thách thức riêng, đặc biệt là khi các mô hình miễn phí ngày càng mạnh mẽ xuất hiện, khiến việc tính phí cao trở nên khó khăn hơn. Và các đơn vị vận hành trung tâm dữ liệu cuối cùng có thể phải giành giật khách hàng nếu ngành công nghiệp này xây dựng năng lượng tính toán vượt quá nhu cầu.

Ở đây cũng có một điểm lưu ý quan trọng. Các công ty như Microsoft và Amazon thu về lợi nhuận lớn từ các mảng kinh doanh ít liên quan đến AI. Do đó, biên lợi nhuận tổng thể của họ không phản ánh chính확 mức độ hiệu quả của các khoản đầu tư vào AI.

Và mặc dù việc phân bổ vốn vào cả nhà sản xuất chip, nhà cung cấp đám mây và nhà phát triển AI có vẻ như một cách hợp lý để quản trị rủi ro, nhưng có một rào cản tiềm ẩn: các mảng kinh doanh đó có mối liên hệ chặt chẽ hơn nhiều so với vẻ ngoài. Sự sụt giảm trong chi tiêu AI có thể giáng một đòn đau vào nhiều bên cùng một lúc.

Một kịch bản khác rất đáng xem xét

Khi AI trở nên rẻ hơn và phổ biến hơn, một số người chiến thắng lớn nhất cuối cùng có thể là các công ty ứng dụng công nghệ, chứ không phải các đơn vị phát triển nó. Suy cho cùng, các doanh nghiệp có thể gia tăng năng suất mà không cần tốn hàng tỷ USD xây dựng mô hình AI sẽ có vị thế rất tốt để hưởng lợi.

Đó là một góc nhìn quan trọng – bởi vì AI có thể trở thành một thành công kinh tế rực rỡ ngay cả khi một số khoản đầu tư AI lớn nhất hiện nay gây thất vọng.

Một công nghệ thành công không phải lúc nào cũng là một khoản đầu tư thắng lợi

Bạn không cần phải là người hoài nghi về AI mới cần thận trọng với cổ phiếu AI.

L&G nhìn chung vẫn lạc quan rằng công nghệ này sẽ giúp tăng năng suất và tái thiết các ngành công nghiệp theo thời gian. Và tôi phần lớn đồng ý với điều đó. Sự bất định nằm ở chỗ các công ty AI ngày nay sẽ thực sự giữ lại được bao nhiêu trong số giá trị kinh tế đó.

Hãy nhìn vào chi phí của các công cụ AI đang giảm dần.

Sự dịch chuyển đó đang diễn ra – dữ liệu của L&G cho thấy giá trung bình cho một nhóm các mô hình AI đạt chuẩn hiệu suất tối thiểu đã giảm hơn 80% từ đầu năm 2025 đến giữa năm 2026. Khi các chi phí đó giảm xuống, nhiều doanh nghiệp sẽ áp dụng AI hơn, nâng cao năng suất của họ và có khả năng tạo ra các sản phẩm, dịch vụ hoàn toàn mới.

Giá trung bình trên mỗi triệu token cho các mô hình AI đạt từ 20 điểm trở lên trên Chỉ số Phân tích AI (Artificial Analysis Intelligence Index). Dữ liệu tính đến tháng 6/2026. Nguồn: Artificial Analysis, L&G.

Đó là tin tốt cho nền kinh tế – nhưng giá thấp hơn cũng có thể siết chặt lợi nhuận của các công ty bán các công cụ đó. Người tiêu dùng và các doanh nghiệp sử dụng AI cuối cùng có thể giữ lại phần lớn lợi ích.

Điều tương tự cũng có thể xảy ra với các trung tâm dữ liệu. Nếu các nhà cung cấp xây dựng công suất với kỳ vọng rằng nhu cầu sẽ tiếp tục tăng vọt, cuối cùng họ có thể phải cạnh tranh gay gắt hơn để giành khách hàng, gây áp lực lên mức giá mà họ có thể thu. Hạ tầng đó vẫn có thể cực kỳ hữu ích ngay cả khi chủ sở hữu của nó vật lộn để đạt được mức lợi nhuận hấp dẫn.

Đó là lý do tại sao giá cổ phiếu cũng quan trọng không kém bản thân công nghệ. Một công ty có thể tăng trưởng nhanh chóng, tăng lợi nhuận, nhưng vẫn trở thành một khoản đầu tư thất vọng nếu nhà đầu tư trả một mức giá quá cao với kỳ vọng về một thành công thậm chí còn lớn hơn. Ngược lại, các doanh nghiệp có lợi thế cạnh tranh bền vững và định giá hợp lý hơn có thể tiếp tục mang lại thành quả cho cổ đông khi AI được nhân rộng.

Đó là lý do tại sao đầu tư vào AI không đơn thuần là tìm kiếm công nghệ thú vị nhất hay công ty tăng trưởng nhanh nhất. Đó là việc tìm kiếm các doanh nghiệp có thể biến cơ hội thành lợi nhuận bền vững – và mua cổ phiếu của họ với một mức giá hợp lý.

Và cuối cùng, điều này có ý nghĩa gì đối với các nhà đầu tư?

Cơn sốt AI vẫn mang lại nhiều cơ hội, nhưng việc chọn ra những người chiến thắng sẽ đòi hỏi phải nhìn xa hơn những công nghệ ấn tượng hay doanh thu tăng vọt.

Dưới đây là 3 điều đáng ghi nhớ:

  1. Đi theo dòng tiền thực tế (Free Cash Flow): Một công ty có thể báo cáo doanh thu tăng trưởng nhanh trong khi chi tiêu thậm chí còn nhanh hơn cho chip, trung tâm dữ liệu và hạ tầng khác. Hãy chú ý đến dòng tiền tự do – khoản tiền doanh nghiệp còn lại sau khi đã trang trải chi phí hoạt động và đầu tư. Các công ty có thể biến nhu cầu AI thành dòng tiền gia tăng mà không cần liên tục leo thang chi tiêu sẽ ở vị thế tốt hơn để mang lại lợi ích cho cổ đông theo thời gian.
  2. Tìm kiếm các lợi thế bền vững: Những doanh nghiệp dẫn đầu thị trường hôm nay không nhất thiết sẽ duy trì vị thế mãi mãi. Khi cạnh tranh gay gắt hơn và các công cụ AI trở nên rẻ hơn, các doanh nghiệp có mối quan hệ khách hàng vững chắc, công nghệ độc đáo hoặc các lợi thế khác mà đối thủ khó sao chép sẽ ở vị thế tốt hơn để bảo vệ lợi nhuận. Điều tương tự cũng áp dụng cho các công ty sử dụng AI để giảm chi phí – đặc biệt là những công ty có thể giữ lại phần chi phí tiết kiệm được thay vì phải hạ giá cho khách hàng.
  3. Đừng bỏ qua giá cổ phiếu: Ngay cả một doanh nghiệp tuyệt vời cũng có thể là một khoản đầu tư tồi nếu bạn trả giá quá đắt cho cổ phiếu của họ. Và việc sở hữu nhiều cổ phiếu liên quan đến AI không nhất thiết có nghĩa là bạn đang đa dạng hóa danh mục, đặc biệt khi vận mệnh của chúng đều phụ thuộc vào cùng một đợt bùng nổ chi tiêu. Việc kiểm tra xem bao nhiêu phần trăm danh mục đầu tư của bạn gắn liền với AI có thể giúp tránh gánh chịu nhiều rủi ro hơn dự định.

Sau cùng, AI không cần phải là một bong bóng thì một số khoản đầu tư mới gây thất vọng. Công nghệ này có thể làm thay đổi toàn bộ các ngành công nghiệp và tạo ra của cải khổng lồ, nhưng điều đó không có nghĩa là mọi công ty tham gia đều sẽ trở nên giàu có hơn.

Đối với các nhà đầu tư, cơ hội thực sự nằm ở việc tìm kiếm những doanh nghiệp có thể biến lời hứa của AI thành lợi nhuận bền vững – mà không phải trả giá quá đắt cho chúng.

Bài viết có sự hỗ trợ của AI, được con người kiểm chứng.

Đọc thêm