Mỗi buổi sáng và buổi chiều, hàng trăm nghìn chiếc xe buýt sơn vàng lặng lẽ nối đuôi nhau trước cổng trường trên khắp Ấn Độ. Theo một chuyên gia của Ngân hàng Thế giới, chính đội xe tưởng như bình thường này lại có thể là nơi quá trình điện hóa giao thông tư nhân của Ấn Độ bắt đầu.
Phát biểu tại phiên thảo luận chuyên đề trong khuôn khổ Hội nghị Giao thông sạch Ấn Độ 2026 tại New Delhi, Tiến sĩ Laghu Parashar, chuyên gia giao thông cao cấp của Ngân hàng Thế giới, đưa ra một con số khiến nhiều người trong khán phòng phải chú ý.
Theo tường thuật của tạp chí chuyên ngành Electrive, ông Parashar ước tính khoảng 30 đến 35% trong tổng số 1,6 triệu xe buýt do tư nhân vận hành tại Ấn Độ đang phục vụ đưa đón học sinh, tức khoảng 480.000 đến 560.000 xe.
Cho đến nay, câu chuyện xe buýt điện tại Ấn Độ gần như là câu chuyện của khu vực công, với các chương trình đấu thầu lớn cho đội xe thành phố. Đội xe tư nhân đông đảo hơn nhiều vẫn đứng ngoài cuộc chơi, chủ yếu vì bài toán chi phí và hạ tầng sạc.
Ba điều kiện thuận lợi hiếm khi đi cùng nhau
Điều kiện đầu tiên là quãng đường. Xe buýt trường học tại Ấn Độ thường chỉ chạy từ 50 đến 60 km mỗi ngày, theo ông Parashar. Với cự ly này, xe không cần bộ pin lớn và đắt tiền như xe buýt chạy tuyến liên tỉnh hay xe buýt thành phố chạy cả ngày.
Điều kiện thứ hai là thời gian. Xe đưa đón học sinh làm việc theo hai ca cố định, sáng sớm và đầu giờ chiều. Khoảng nghỉ nhiều giờ ở giữa và suốt buổi tối cho phép xe sạc chậm bằng dòng xoay chiều, cách sạc rẻ nhất và ít gây áp lực nhất cho lưới điện.
Điều kiện thứ ba là mặt bằng, yếu tố thường bị xem nhẹ. Nhiều trường học có đất trong khuôn viên để xe đậu và đặt điểm sạc. Ngược lại, các nhà xe tư nhân nhỏ của Ấn Độ nhiều khi không có nổi một bãi đậu tử tế, xe phải nằm ven đường hoặc dưới gầm cầu qua đêm.
“Vận tải học sinh sẽ là phân khúc đi đầu trong khu vực tư nhân.”Tiến sĩ Laghu Parashar, Ngân hàng Thế giới (theo Electrive)
Delhi đi trước bằng một quy định có lộ trình rõ ràng
Trong khi nhiều nơi còn dừng ở mức khuyến khích, thủ đô Delhi đã chọn cách đặt ra nghĩa vụ. Chính sách xe điện Delhi giai đoạn 2026 đến 2030, được ban hành vào cuối tháng 6 năm 2026, yêu cầu đội xe phục vụ trường học chuyển dần sang xe điện theo từng mốc cụ thể.
Cụ thể, tối thiểu 10% đội xe phải là xe điện trong vòng hai năm kể từ khi chính sách có hiệu lực, 20% trong vòng ba năm và 30% trước ngày 31 tháng 3 năm 2030. Quy định bao quát cả xe trường sở hữu, xe thuê và xe mướn ngoài, còn Sở Giáo dục Delhi chịu trách nhiệm giám sát tuân thủ.
Cách làm này tạo ra nhu cầu có thể dự đoán trước cho các hãng xe và đơn vị đầu tư trạm sạc, điều mà thị trường xe buýt tư nhân Ấn Độ trước nay thiếu nhất. Tại hội nghị, ông Parashar đề xuất nhân rộng mô hình của Delhi ra các bang khác.
Bài toán còn lại: tiền mua xe và chỗ cắm sạc dùng chung
Thuận lợi về vận hành không xóa được rào cản lớn nhất, là giá mua ban đầu. Đại diện hãng xe Switch Mobility cho biết xe buýt điện cho trường học hiện đắt gần gấp đôi xe chạy dầu tương đương, và theo đại diện PMI Electro Mobility, nhiều trường chưa sẵn sàng trả khoản chênh lệch này.
Vấn đề thứ hai là hiệu quả đầu tư trạm sạc ở quy mô nhỏ. Một trường chỉ có từ 5 đến 10 xe mà tự xây trạm sạc riêng thì chi phí trên mỗi xe rất cao. Đây là lý do ý tưởng dùng chung hạ tầng được đặt lên bàn tại hội nghị.
Phương án được thảo luận là cho xe buýt trường học sạc tại các depot xe buýt công của Tổng công ty Vận tải Delhi, với chi phí nhỏ và giá điện trợ giá. Xe có thể nạp thêm sau ca sáng tại depot rồi quay lại trường kịp ca chiều, thay vì mỗi trường phải tự lo một trạm riêng.
Bối cảnh rộng hơn cũng đang dịch chuyển. Chương trình PM E-DRIVE của chính phủ Ấn Độ hỗ trợ 14.028 xe buýt điện công với gói kinh phí 4.391 crore rupee, tương đương khoảng 13.200 tỷ đồng, và tổng số xe buýt điện được nhà nước hỗ trợ lũy kế đã vượt 31.000 chiếc.
Theo Electrive, Bộ Công nghiệp nặng Ấn Độ đang cân nhắc thêm một chương trình hỗ trợ xe điện hạng nặng, hướng tới cả đội xe tư nhân. Nếu chính sách tài chính chạm được tới các nhà xe trường học, phân khúc này hoàn toàn có thể trở thành cửa ngõ để điện hóa lan sang phần còn lại của đội xe buýt tư nhân.
Câu chuyện của Ấn Độ cho thấy điện hóa giao thông không nhất thiết phải bắt đầu từ những đội xe lớn nhất hay hiện đại nhất. Đôi khi, nơi bắt đầu tốt nhất lại là đội xe có lịch trình đều đặn nhất, quãng đường ngắn nhất và chỗ đậu ổn định nhất, như những chiếc xe buýt vàng vẫn đón học sinh mỗi sáng.
Đọc thêm: Bài viết Kỷ Nguyên Số về kế hoạch điện hóa xe buýt trường học của Ấn Độ
Nguồn: Electrive, Schools could lead India’s private bus transition; Hindustan Times, Electric school buses gain traction; ET Edge Insights (ICCT), Delhi’s school bus mandate; Cục Thông tin Báo chí Ấn Độ, PM E-DRIVE
