Kỷ lục sản lượng đi cùng kỷ lục lãng phí
Bức tranh quý 2 của năm tài chính 2026 đến 2027 cho thấy điện mặt trời đang là động cơ tăng trưởng chính của hệ thống điện Ấn Độ. Nguồn điện này đóng góp 58 phần trăm phần tăng thêm của sản lượng điện tái tạo, với sản lượng tăng 39 phần trăm so với cùng kỳ, cao hơn mức tăng 29 phần trăm của điện gió và 26 phần trăm của điện hạt nhân, trong khi thủy điện giảm 20 phần trăm. Ngày 30/9, sản lượng điện mặt trời trong một ngày đạt kỷ lục mới 705 triệu kWh. Sản lượng điện tái tạo, không gồm thủy điện lớn, lần đầu vượt mốc 100 tỷ kWh trong một quý.
Thế nhưng cũng trong giai đoạn đó, khoảng 1,84 tỷ kWh điện tái tạo bị cắt bỏ, phần lớn là điện mặt trời, tương đương hơn 4 phần trăm sản lượng mặt trời của tháng 7 và tháng 8. Trước đó, số liệu của cơ quan quản lý cho thấy Ấn Độ từng phải cắt tới 14 phần trăm sản lượng điện mặt trời trong giai đoạn từ tháng 4 đến tháng 6. CREA nhận định lượng điện sạch bị cắt vẫn ở mức đáng kể vì những giới hạn của lưới điện và khâu vận hành, dù sản lượng liên tục lập kỷ lục. Nói cách khác, tấm pin đã thắng trong cuộc đua lắp đặt, còn đường dây và hệ thống điều độ đang thua trong cuộc đua hấp thụ.
Thiếu điện và thừa điện xảy ra cùng một lúc
Điều khiến số liệu cắt giảm trở nên khó chấp nhận là nó diễn ra giữa lúc nhu cầu điện lập đỉnh và nguồn điện truyền thống căng thẳng. Nhu cầu điện cực đại của Ấn Độ chạm 270 GW trong tháng 7, còn lượng than dự trữ tại các nhà máy nhiệt điện giảm nhanh: số nhà máy có lượng than dưới 25 phần trăm mức dự trữ tiêu chuẩn tăng từ 32 nhà máy ngày 22/8 lên tới 85 nhà máy ngày 1/10, và khoảng một nửa số nhà máy nhiệt điện chỉ còn than cho dưới 4 ngày vận hành vào đầu tháng 10. Than vẫn chiếm khoảng hai phần ba sản lượng điện trong quý, cho thấy hệ thống chưa thể rời xa nguồn điện nền này.
Dù sản lượng điện tái tạo lập kỷ lục, lượng điện sạch đáng kể vẫn tiếp tục bị cắt giảm vì những giới hạn của lưới điện và khâu vận hành.
Nhận định của nhóm phân tích CREA trong báo cáo công bố ngày 12/10/2026
Pin lưu trữ trở thành điều kiện bắt buộc từ năm 2027
Phản ứng chính sách đang hình thành theo hướng gắn lưu trữ với phát điện. Ấn Độ dự kiến áp dụng quy định từ tháng 7 năm 2027 yêu cầu các nhà phát triển dự án điện mặt trời và điện gió phải lắp hệ thống pin lưu trữ ngay tại dự án. Logic của quy định khá rõ: điện mặt trời dồn sản lượng vào giữa trưa, đúng lúc lưới điện khó hấp thụ nhất, nên nếu không có nơi chứa phần điện thừa thì cắt giảm là kết cục khó tránh. Pin lưu trữ giúp dời phần điện đó sang buổi tối, khi nhu cầu lên cao và điện mặt trời đã tắt nắng.
Thách thức dài hạn vẫn rất lớn. Ấn Độ đặt mục tiêu 500 GW công suất năng lượng sạch vào năm 2030, so với khoảng 304 GW hiện nay, đồng nghĩa tốc độ lắp đặt còn phải tăng tiếp trong khi lưới truyền tải vốn đã chậm hơn một nhịp. Công suất điện mặt trời hiện vào khoảng 168 GW, chiếm gần một phần ba tổng công suất phát điện, nên mỗi điểm phần trăm bị cắt giảm đều quy ra lượng điện lãng phí rất lớn và khoản doanh thu mất đi của nhà đầu tư.
Bài học cho các thị trường lắp điện mặt trời nhanh, có Việt Nam
Câu chuyện của Ấn Độ là lời cảnh báo quen thuộc với mọi thị trường từng bùng nổ điện mặt trời trong thời gian ngắn. Thứ nhất, quy hoạch truyền tải và lưu trữ phải đi trước hoặc ít nhất đi cùng quy hoạch nguồn điện, bởi xây đường dây luôn chậm hơn lắp tấm pin nhiều lần. Thứ hai, cơ chế điều độ cần đủ linh hoạt để ưu tiên hấp thụ điện sạch trước khi nghĩ tới cắt giảm, kèm số liệu cắt giảm được công bố minh bạch như cách CREA đang theo dõi. Thứ ba, khi sản lượng bị cắt trở thành chi phí thường xuyên, niềm tin của nhà đầu tư vào các dự án mới sẽ hao mòn nhanh hơn bất kỳ ưu đãi nào bù đắp được. Điện sạch rẻ chỉ thật sự rẻ khi nó được dùng hết, và đó là bài toán lưới điện mà Ấn Độ, cũng như Việt Nam, đều phải giải trong giai đoạn tăng trưởng tiếp theo.
Đọc thêm: Châu Phi dự kiến lắp kỷ lục 17 GW điện mặt trời trong năm 2026: 36 trong 54 quốc gia cùng lập kỷ lục · Cao tốc Trung Quốc lập kỷ lục sạc xe điện dịp Quốc khánh: 6,71 triệu lượt sạc, 163 triệu kWh trong 7 ngày
Nguồn: CREA, báo cáo phân tích sản lượng điện quý 2 năm tài chính 2026 đến 2027 của Ấn Độ (ngày 12/10/2026); OilPrice, tin Ấn Độ cắt hơn 4 phần trăm sản lượng điện mặt trời trong tháng 7 và tháng 8 (ngày 12/10/2026); The Bridge Chronicle, tin Ấn Độ lãng phí điện mặt trời giữa lúc thiếu điện (ngày 12/10/2026).
