Các hãng xe chạy nhanh trước mốc giảm hoàn thuế
Hoàn thuế xuất khẩu là khoản thuế giá trị gia tăng mà nhà sản xuất được hoàn lại khi hàng hóa rời khỏi nước xuất khẩu, một công cụ chính sách thương mại phổ biến trên thế giới. Ngày 12 tháng 10 năm 2026, Bộ Tài chính và Cục Thuế Nhà nước Trung Quốc công bố mức hoàn thuế cho xe năng lượng mới sẽ giảm từ 13% xuống 9% kể từ ngày 1 tháng 4 năm 2027. Điểm đáng chú ý là mức thuế áp dụng được tính theo ngày xuất khẩu ghi trên tờ khai hải quan, không tính theo ngày ký hợp đồng, nên một thỏa thuận ký hôm nay vẫn chịu mức mới nếu chuyến tàu rời cảng sau mốc tháng 4 năm 2027.
Bốn điểm phần trăm nghe qua có vẻ nhỏ, nhưng trên quy mô của ngành xe thì đó là khoản tiền rất lớn. Theo ước tính của ngân hàng Deutsche Bank, hãng xe BYD có thể mất khoảng 5.000 nhân dân tệ lợi nhuận trên mỗi chiếc xe xuất khẩu, tương đương khoảng 18,5 triệu đồng theo tỉ giá tham khảo khoảng 3.700 đồng cho một nhân dân tệ. Các hãng Geely, Chery và SAIC chịu áp lực tương tự. Giới phân tích của ngân hàng Bernstein, được Morningstar dẫn lại, cho rằng tác động trước mắt nhiều khả năng là biên lợi nhuận mỏng đi thay vì giá bán tăng ngay, bởi thị trường xuất khẩu đang cạnh tranh quá gay gắt. Theo số liệu hải quan được Caixin công bố ngày 19 tháng 10, chỉ riêng xe điện đã đạt giá trị 13,2 tỷ USD trong tháng 9, tương đương khoảng 347 nghìn tỷ đồng.
Sức nóng ở nước ngoài và sức nguội trong nước
Đợt bùng nổ xuất khẩu tháng 9 mang một nghịch lý rõ nét. Ở thị trường trong nước, doanh số bán lẻ xe chở người của Trung Quốc giảm 28% so với cùng kỳ xuống còn 1,62 triệu chiếc, và tổng doanh số ô tô trong nước của 9 tháng đầu năm giảm 22,4%, chủ yếu vì mảng xe chạy xăng sụt giảm mạnh. Cuộc cạnh tranh giảm giá kéo dài trong nước khiến biên lợi nhuận bị bào mỏng, và xuất khẩu trở thành lối thoát doanh số của nhiều hãng xe. Theo kênh số liệu của Hiệp hội Xe chở người Trung Quốc, gọi tắt là CPCA, lượng xe chở người được xuất khẩu trong tháng 9 vào khoảng 917.000 chiếc, một con số khác với tổng lượng xe của CAAM vì phạm vi thống kê hẹp hơn.
Chính sự phụ thuộc ngày càng lớn vào thị trường nước ngoài là một phần lý do khiến Bắc Kinh muốn thu hẹp ưu đãi. Khi khoản hoàn thuế 13% còn đỡ phía sau biên lợi nhuận, một số hãng có thể bán rẻ ở nước ngoài với giá mỏng tới mức dễ làm phát sinh các cuộc điều tra chống trợ cấp từ đối tác thương mại. Thu hẹp ưu đãi được giới phân tích trong nước đọc như một tín hiệu buộc ngành xe cạnh tranh bằng công nghệ, thương hiệu và dịch vụ thay vì bằng giá, đồng thời có lợi cho các hãng lớn và có kỷ luật tài chính hơn.
Trong tháng 9 năm 2026, xe năng lượng mới chiếm hơn một nửa tổng lượng xe xuất khẩu của Trung Quốc trong tháng thứ tư liên tiếp, với 571.000 chiếc được đưa ra thị trường nước ngoài.
Theo số liệu của CAAM và số liệu chính thức được Tân Hoa Xã công bố về xuất khẩu ô tô tháng 9 năm 2026
Ưu đãi giảm dần ở cả bộ ba công nghệ xanh
Xe năng lượng mới không phải nhóm duy nhất bị thu hẹp ưu đãi. Nhóm được gọi là bộ ba mới của xuất khẩu Trung Quốc gồm xe điện, pin lithium và sản phẩm điện mặt trời đã lần lượt đi qua cùng một lộ trình. Khoản hoàn thuế cho sản phẩm điện mặt trời bị gỡ bỏ hoàn toàn từ ngày 1 tháng 4 năm 2026. Khoản hoàn thuế cho pin giảm từ 9% xuống 6% ở cùng thời điểm và dự kiến bị gỡ bỏ từ ngày 1 tháng 1 năm 2027. Tới lượt xe năng lượng mới giảm từ 13% xuống 9% từ ngày 1 tháng 4 năm 2027, với khoảng đệm gần 18 tháng để doanh nghiệp điều chỉnh kế hoạch.
Cách đọc xuyên suốt của giới kinh tế trong nước là chính sách thuế nên đi theo vòng đời của ngành. Khi ngành còn non trẻ, ưu đãi giúp sản phẩm chiếm lĩnh thị trường thế giới. Khi ngành đã đứng vững, doanh nghiệp cần dựa nhiều hơn vào sức mạnh thị trường và đổi mới công nghệ. Việc xe xăng xuất khẩu không bị chạm tới và xe năng lượng mới vẫn giữ mức hoàn thuế 9% cũng cho thấy đây là một bước điều chỉnh có nhịp, không phải một cú dừng đột ngột.
Điều đáng theo dõi với thị trường xe điện toàn cầu
Hệ quả dài hạn đáng theo dõi nhất là làn sóng xây dựng năng lực sản xuất ngay tại thị trường đích. Các hãng xe Trung Quốc đã đầu tư sản xuất xe và linh kiện tại hơn 80 quốc gia, với xe Trung Quốc được bán tại hơn 200 quốc gia và vùng lãnh thổ. Riêng xuất khẩu xe điện sang Liên minh châu Âu đã tăng gấp ba lên 7,5 tỷ USD trong nửa đầu năm 2026, tương đương khoảng 197 nghìn tỷ đồng. Sản xuất tại chỗ vừa giảm chi phí vận chuyển, vừa làm mềm các rào cản thương mại.
Với người mua xe tại các thị trường nhập khẩu nhiều xe điện Trung Quốc, trong đó có Việt Nam, thông điệp thực tế là giai đoạn giá xe điện Trung Quốc giảm liên tục nhờ ưu đãi và cạnh tranh giá trong nước có thể chậm lại dần. Cạnh tranh sẽ dịch chuyển sang chất lượng sản phẩm, mạng lưới dịch vụ và nơi chiếc xe được sản xuất. Tháng 9 năm 2026 vì thế vừa là một kỷ lục xuất khẩu, vừa là dấu mốc cho thấy ngành xe năng lượng mới lớn nhất thế giới bắt đầu tự đứng trên đôi chân của mình.
Đọc thêm: Doanh số xe điện toàn cầu giảm 2% trong tháng 9 năm 2026 dù châu Âu lập kỷ lục gần 600.000 chiếc bán ra · Từ xe thứ hai thành xe chính: các gia đình Tây Ban Nha đang dùng ô tô điện thế nào
Nguồn: Caixin Global ngày 19 tháng 10 năm 2026 về số liệu hải quan tháng 9 và bộ ba công nghệ xanh đạt 28 tỷ USD; Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc (CAAM) về 571.000 chiếc xe năng lượng mới được xuất khẩu trong tháng 9 và 4,006 triệu chiếc trong 9 tháng; Tân Hoa Xã về tổng lượng xe xuất khẩu 1,053 triệu chiếc; Bộ Tài chính và Cục Thuế Nhà nước Trung Quốc, công bố ngày 12 tháng 10 năm 2026 về mức hoàn thuế giảm từ 13% xuống 9% từ ngày 1 tháng 4 năm 2027; ước tính của Deutsche Bank về mức ảnh hưởng 5.000 nhân dân tệ trên mỗi xe của BYD.
