Sáng ngày 21/10/2026, tại Đại hội đồng cổ đông bất thường của Công ty Cổ phần Vàng bạc Đá quý Phú Nhuận (PNJ), Tổng giám đốc Phan Quốc Công cho biết công ty dự kiến áp dụng chính sách thu đổi mới: thu lại sản phẩm theo giá thị trường thay vì dựa trên tỷ lệ giá hóa đơn như trước đây. Động thái này ngay lập tức thu hút sự quan tâm lớn của giới đầu tư và thị trường. Đặt trong bối cảnh thực tế của thị trường đá quý toàn cầu, sự chuyển dịch chiến lược này không chỉ là giải pháp quản trị rủi ro tối ưu mà còn là bước đi minh bạch hóa thị trường.
Bài toán từ “hiệu ứng tổn thất kép” của thị trường kim cương
Từ trước đến nay, đại đa số người tiêu dùng thường lầm tưởng giá trị bán lại của kim cương sẽ được tính bằng một tỷ lệ phần trăm cố định dựa trên số tiền họ từng chi trả tại quầy. Tuy nhiên, dưới góc nhìn chuyên môn, thực tế hoàn toàn khác biệt.
Ông Winston Wu, chuyên gia mua hàng xa xỉ và kim cương cấp cao tại MadisonDia, chỉ ra rằng giá trị bán lại của kim cương chịu sự chi phối của “hiệu ứng tổn thất kép” gồm hai bước bất lợi cho người bán:
- Bước 1, sự sụt giảm giá trị thị trường: Các đơn vị theo dõi thị trường độc lập như Báo cáo Kim cương Rapaport ghi nhận giá kim cương tự nhiên đã giảm khoảng 15–30% so với đỉnh điểm năm 2022, chịu áp lực lớn từ sự bùng nổ của nguồn cung kim cương nuôi cấy trong phòng thí nghiệm. Dù giá cả đã tương đối ổn định trong giai đoạn 2025–2026, mức giảm trước đó chưa thể đảo ngược. Do đó, một viên kim cương mua vào giai đoạn cận đỉnh năm 2022 chắc chắn có giá trị bán lẻ hiện tại thấp hơn đáng kể so với hóa đơn gốc.
- Bước 2, chiết khấu thu mua dựa trên giá bán buôn: Các chính sách thu mua không bao giờ hoàn trả dựa trên hóa đơn ban đầu. Thay vào đó, nhà thu mua tính toán dựa trên giá trị bán lẻ ở thời điểm hiện tại, rồi tiếp tục áp dụng mức chiết khấu bán buôn (thường chỉ bằng 30–50% của con số đã bị hạ thấp đó).
Chính sự chồng chéo này khiến các chương trình cam kết thu mua theo tỷ lệ cố định trên hóa đơn cũ tiềm ẩn rủi ro tài chính khổng lồ cho doanh nghiệp bán lẻ khi biến động thị trường diễn ra sâu rộng.
Sự chủ động mang tầm chiến lược của PNJ
Nhận định về thay đổi mới, Ban Điều hành PNJ đánh giá việc chuyển đổi sang cơ chế thu đổi theo giá thị trường chắc chắn sẽ tác động nhất định đến tâm lý khách hàng và khiến lượng sản phẩm yêu cầu thu đổi gia tăng trong ngắn hạn. Thậm chí, với tinh thần quản trị thận trọng tối đa, Ban Điều hành đã giả định kịch bản 80% khách hàng mang sản phẩm ra thu đổi để chủ động trích lập dự phòng toàn diện ngay trong năm 2026.
Việc PNJ dũng cảm rũ bỏ cơ chế cũ để áp dụng chính sách thu đổi theo giá thị trường phản ánh sự minh bạch và thực tế cao độ. Thay vì duy trì một cam kết bù lỗ mang tính áp lực dài hạn trước biến động sụt giảm của giá kim cương toàn cầu, việc gắn giá thu mua sát với giá trị thị trường thực tế giúp doanh nghiệp bảo vệ dòng tiền, loại bỏ rủi ro hệ thống và đặt nền móng vững chắc cho sự phát triển lành mạnh từ năm 2027.
Xét cho cùng, bước đi này của PNJ không chỉ giúp doanh nghiệp củng cố nội lực tài chính trước các cú sốc vĩ mô, mà còn thiết lập một chuẩn mực giao dịch sòng phẳng, bền vững và chuyên nghiệp hơn cho thị trường kim cương Việt Nam trong giai đoạn mới.
