Quý III năm 2026, nước Mỹ ghi nhận kỷ lục 50,4 triệu lượt sạc nhanh, tăng 26% so với cùng kỳ, nhưng 90% số trạm mới lại dồn về đô thị và vùng nông thôn chỉ đón 68 trên 664 trạm. Hạ tầng sạc của nền kinh tế lớn nhất thế giới đang lớn lên không đều, và chính sự không đều đó là bài học đáng giá nhất.
Kỷ lục sạc xe điện đang diễn ra trong lòng đô thị
Báo cáo quý III năm 2026 của Paren, nền tảng dữ liệu hạ tầng sạc của Mỹ, ghi nhận 50,4 triệu lượt sạc nhanh trên toàn quốc, tăng 26% so với cùng kỳ năm trước. Tháng 7 một mình lập kỷ lục 17,6 triệu lượt sạc, tháng 8 theo sát với 17,2 triệu lượt. Đằng sau kỷ lục là một sự tập trung rõ rệt: 90% số trạm mở mới trong quý nằm ở đô thị, nơi mật độ xe điện và nhu cầu sạc công cộng cao nhất.
Hiệu suất sử dụng cho thấy sức nóng phân bổ theo đúng bản đồ dân cư. Bình quân toàn quốc đạt 15,9%, nhưng 30 thị trường lớn nhất đạt 21,1% trong khi phần còn lại của nước Mỹ chỉ quanh 11%. Los Angeles dẫn đầu với 31,8%, mức sử dụng khiến một cổng sạc tại đây gần như vận hành liên tục trong ngày. Nói cách khác, hạ tầng sạc đang được thị trường tự sắp xếp lại quanh các đô thị lớn, đúng nơi bài toán kinh tế của trạm sạc dễ có lãi nhất.
Khoảng trống nông thôn: 68 trạm trên 664 trạm mới
Phía bên kia của kỷ lục là một con số lặng lẽ: chỉ 68 trong 664 trạm mở mới quý III đến được vùng nông thôn. Với người dùng xe điện sống ngoài đô thị hoặc thường xuyên chạy đường dài qua các vùng thưa dân, khoảng trống này không phải chuyện thống kê. Mỗi quãng đường thiếu trạm sạc nhanh là một lý do để ngần ngại chuyển sang xe điện, và là một mắt xích yếu trong các hành lang vận tải xuyên bang.
Nghịch lý nằm ở chỗ thị trường tự nó khó lấp khoảng trống này. Trạm sạc ở vùng thưa dân có hiệu suất sử dụng thấp, thời gian hoàn vốn dài, trong khi vẫn phải gánh chi phí đấu nối lưới điện và bảo trì như ở đô thị. Nếu không có cơ chế hỗ trợ riêng cho hạ tầng hành lang và nông thôn, bản đồ sạc của nước Mỹ sẽ tiếp tục sáng rực ở các thành phố lớn và tối dần về phía ngoại vi.
Trạm lớn và cổng nhanh: hạ tầng chạy trước nhu cầu
Dù tổng số trạm mở mới giảm khoảng 20% so với cùng kỳ, chất lượng của phần hạ tầng mới lại tăng vọt. Trong 4.106 cổng lắp thêm quý III, có tới 73% đạt công suất từ 250 kW trở lên, và ngoài mạng lưới Tesla, các cổng 400 kW chiếm 35% lượng bổ sung, gấp ba lần rưỡi tỷ trọng của năm trước. Một trạm ngoài Tesla nay có trung bình 5 cổng thay vì 4,1 cổng của năm trước, còn trạm nhỏ một tới hai cổng chỉ chiếm dưới một phần ba lượng mở mới.
Hạ tầng sạc không còn chạy theo số trạm, mà chạy theo nhu cầu thật của từng khu vực, với trạm lớn và cổng nhanh làm tiêu chuẩn mới.
Độ tin cậy của mạng lưới đạt 93,9 điểm theo thang đo của Paren. Giá sạc bình quân 0,54 đô la mỗi kWh, tương đương khoảng 14.000 đồng, cho thấy các nhà vận hành bắt đầu định giá theo giá trị thời gian của người dùng thay vì chạy đua giá rẻ. Tesla vẫn dẫn đầu lượng lắp mới với 1.287 cổng, nhưng IONNA, liên minh trạm sạc do các hãng ô tô lớn lập ra, đã vươn lên hạng 2 với 378 cổng và Walmart đứng hạng 3 với 344 cổng, đưa bãi xe bán lẻ vào bản đồ hạ tầng năng lượng.
Bài học hạ tầng cho Việt Nam
Câu chuyện của nước Mỹ gợi ba bài học trực tiếp cho các đô thị đang xây dựng hạ tầng sạc như TP.HCM và các thành phố lớn của Việt Nam. Thứ nhất, quy hoạch theo cụm nhu cầu thật thay vì rải đều theo địa giới: trạm đặt đúng nơi xe điện tập trung sẽ đạt hiệu suất sử dụng cao và tự nuôi được vận hành. Thứ hai, làm trạm lớn và cổng nhanh ngay từ đầu, vì nâng cấp một điểm sạc nhỏ lẻ về sau luôn tốn kém hơn xây đúng chuẩn một lần. Thứ ba, coi độ tin cậy là thước đo công khai: một trạm hỏng không chỉ mất doanh thu mà còn bào mòn niềm tin của người đang cân nhắc chiếc xe điện đầu tiên.
Bài học thứ tư nằm ở chính khoảng trống nông thôn của nước Mỹ. Các tuyến hành lang liên tỉnh và khu vực thưa dân sẽ không tự có trạm sạc nhờ thị trường thuần túy; chúng cần chính sách đi trước, từ hỗ trợ đấu nối điện tới cơ chế chia sẻ doanh thu giai đoạn đầu. Nước Mỹ đang trả giá cho việc để khoảng trống này hình thành sau khi xe điện đã phổ biến ở đô thị. Việt Nam còn cơ hội làm ngược lại: vẽ bản đồ hành lang sạc trước khi nhu cầu bùng lên, để hạ tầng thật sự đi trước nhu cầu thay vì chạy theo vá víu.
Đọc thêm:
Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam kỷ niệm 97 năm truyền thống và 20 năm thành lập
Nguồn: Paren, báo cáo State of the EV Charging Industry quý III năm 2026; EVwire; Electrek.
