Từ ngày 1 tháng 7 năm 2027, mọi trạm sạc xe điện tại khu vực công cộng, bãi trông giữ xe và trạm dừng nghỉ sẽ vận hành theo một quy chuẩn quốc gia duy nhất. QCVN 32:2026/BCT không chỉ là văn bản kỹ thuật cho doanh nghiệp, mà là cam kết với người dùng về an toàn, khả năng dùng chung và minh bạch khi cắm sạc.
Hạ tầng sạc tại Việt Nam hiện do ba nhóm nhà đầu tư xây dựng: các hãng xe, hệ thống phân phối và doanh nghiệp dịch vụ độc lập, theo VnExpress. Mỗi nhóm một cách làm, một mức độ mở cửa: nơi cho xe hãng khác vào sạc, nơi chỉ phục vụ khách của chính mình.
Khi xe điện tăng nhanh, cách phát triển tự phát ấy bộc lộ giới hạn. Người dùng cần một thước đo chung để biết trạm nào an toàn, trạm nào tương thích với xe mình và tiền sạc được tính ra sao. Quy chuẩn mới, ban hành kèm Thông tư 61/2026/TT-BCT ngày 29 tháng 9 năm 2026, trả lời cả ba.
Năm nhóm yêu cầu soi vào từng khâu của một trạm sạc
Thiết bị. Trụ sạc gồm ba loại: trụ AC, trụ DC và trụ kết hợp. Mỗi trụ phải tích hợp bảo vệ chống điện giật, quá dòng, quá điện áp, thấp điện áp, ngắn mạch và dòng điện dư, kèm yêu cầu về tương thích điện từ, truyền thông, ghi nhãn và hướng dẫn sử dụng.
Trụ sạc phải dán tem, công bố hợp quy và chỉ vận hành sau khi thử nghiệm, nghiệm thu.
Đấu nối. Hệ thống cáp điện, phân phối điện và điểm đấu nối phải thiết kế đồng bộ với quy mô trạm. Tổng công suất của trạm không được vượt quá khả năng của điểm đấu nối và hệ thống phân phối nội bộ.
Bố trí và lắp đặt. Vị trí trạm phải phù hợp với mục đích sử dụng đất, công năng khu vực và hạ tầng giao thông. Trụ sạc không được cản trở lối đi, lối thoát nạn và giao thông nội bộ. Khu vực sạc phải có biển nhận biết, cảnh báo an toàn điện, hướng dẫn thao tác và thông tin hỗ trợ khẩn cấp.
An toàn điện. Nhóm này xuyên suốt vòng đời trạm, từ thiết kế, thi công, lắp đặt, nghiệm thu tới vận hành và cải tạo. Trạm phải phát hiện, cảnh báo, cô lập và xử lý sự cố, ngắt điện tự động hoặc thủ công khi cháy, chạm đất, va chạm, ngập nước, quá nhiệt hoặc hư hỏng cách điện.
Nút ngắt khẩn cấp phải ở vị trí dễ tiếp cận, có ký hiệu rõ ràng.
Quản lý vận hành. Trạm sạc phải có hồ sơ thiết kế, lắp đặt, nghiệm thu và thực hiện kiểm tra, bảo trì, xử lý sự cố theo quy trình. Hệ thống giám sát thu thập, hiển thị trạng thái vận hành, cảnh báo sự cố và các thông số điện.
Dữ liệu vận hành, sự cố, đo lường, thanh toán và phản ánh của người sử dụng phải được quản lý, lưu trữ, truy xuất và bảo vệ.
Ba không gian sạc quen thuộc thay đổi ra sao
Tại bãi trông giữ xe và khu dân cư, thay đổi dễ nhận thấy nhất là trật tự. Điểm sạc nằm trong mặt bằng rõ ràng, có biển báo, không chiếm lối thoát nạn và bị khống chế tổng công suất theo điểm đấu nối. Người gửi xe qua đêm được bảo đảm thêm bằng giám sát và ngắt điện tự động khi có sự cố.
Tại các điểm sạc công cộng, chuẩn chung biến trải nghiệm sạc thành dịch vụ có thể dự đoán. Xe tương thích thì sạc được, giá và cách tính tiền công khai trước khi giao dịch bắt đầu. Thông tin như công suất, dải điện áp, loại đầu nối và chế độ sạc phải được cung cấp trước khi sạc.
Trên hành trình dài, người dùng phụ thuộc hoàn toàn vào trạm dừng nghỉ. Quy chuẩn áp dụng cho cả nhóm trạm này, với yêu cầu về an toàn điện, phòng cháy chữa cháy và giám sát liên tục. Một chuyến đi xa bằng xe điện vì thế bớt phụ thuộc vào may rủi của từng điểm dừng.
“Trạm sạc phải bảo đảm khả năng dùng chung đối với các phương tiện có cổng sạc tương thích với đầu nối, chế độ sạc và cấu hình kỹ thuật mà trạm hỗ trợ.”QCVN 32:2026/BCT, Bộ Công Thương
Minh bạch trở thành một yêu cầu kỹ thuật
Điểm mới là quy chuẩn đưa minh bạch vào nhóm yêu cầu bắt buộc, thay vì để từng đơn vị tự nguyện. Với dịch vụ sạc có thu tiền, người sử dụng phải được cung cấp trước và trong giao dịch thông tin về điện năng, thời gian, giá hoặc cách tính giá và tổng số tiền.
Dữ liệu giao dịch phải toàn vẹn, chống sửa đổi hoặc xóa trái phép và có khả năng truy xuất, nên tranh chấp về số điện và số tiền gần như không còn đất tồn tại.
Lộ trình chuyển tiếp và bài toán niềm tin
Với trụ sạc và trạm sạc đã lắp đặt hợp pháp trước ngày hiệu lực, quy chuẩn cho phép tiếp tục sử dụng, kèm lộ trình rõ ràng: rà soát an toàn trong vòng 6 tháng kể từ ngày hiệu lực và hoàn thành khắc phục trong vòng 24 tháng. Nguy cơ trực tiếp tới an toàn phải xử lý ngay khi phát hiện.
Trạm đã khởi công nhưng chưa nghiệm thu phải rà soát thiết kế chưa thi công, đánh giá phần đã thi công và chỉ được nghiệm thu khi đáp ứng quy chuẩn. Khi sửa chữa, cải tạo hoặc mở rộng, phần được sửa cũng phải đạt chuẩn, để hạ tầng cũ tiệm cận mặt bằng chung thay vì tồn tại hai thế hệ trạm sạc song song.
Chuẩn hóa hạ tầng sạc không phải là thêm một lớp thủ tục. Đó là cách đặt ra mặt bằng an toàn tối thiểu cho một hạ tầng đang lớn lên rất nhanh, để người dân tin rằng cắm sạc ở đâu cũng an toàn như nhau. Niềm tin ấy mới là nền tảng bền vững nhất cho quá trình chuyển đổi sang xe điện tại Việt Nam.
Đọc thêm: Khi trạm sạc có một chuẩn chung, người Việt mới yên tâm đi xe điện
Nguồn: Bộ Công Thương, congthuong.vn; VnExpress, vnexpress.net; Vietnam.vn, vietnam.vn
