Trong nỗ lực đạt mục tiêu trở thành quốc gia có thu nhập trung bình cao vào năm 2045, Chính phủ Việt Nam đang đặt kỳ vọng vào mức tăng trưởng đột phá, thậm chí hướng tới con số 10% trong những năm tới. Tuy nhiên, đằng sau khát vọng này là những bài toán hóc búa về tính bền vững và sự thay đổi về chất của nền kinh tế.
Lý do của con số “hai chữ số”
Tiến sĩ Võ Trí Thành nhận định, việc đặt mục tiêu tăng trưởng cao trong 5 năm tới là có cơ sở thực tiễn. Thứ nhất, Việt Nam cần tận dụng giai đoạn nền kinh tế còn ở quy mô thấp để bứt phá, trước khi tốc độ tăng trưởng tự nhiên chậm lại khi quy mô kinh tế lớn dần như các nước phát triển. Thứ hai, “cửa sổ” dân số vàng của Việt Nam chỉ còn khoảng 10-13 năm. Nếu không tranh thủ thời gian này để tích lũy và phát triển, quốc gia sẽ đối mặt với thách thức “chưa giàu đã già”.
Bên cạnh đó, Việt Nam đang sở hữu dư địa tài khóa khá tốt với nợ công chỉ ở mức khoảng 36% GDP, thấp hơn nhiều so với ngưỡng 60% được Quốc hội cho phép. Đây là nguồn lực quan trọng để đẩy mạnh các dự án hạ tầng chiến lược và nhà ở xã hội.
Những “mặt trái” và rủi ro tiềm ẩn
Tuy nhiên, phát triển nóng luôn đi kèm với những hệ lụy. Chuyên gia cảnh báo 3 rủi ro lớn:
- Bất ổn vĩ mô từ bành trướng tiền tệ: Bài học từ năm 2011 với lạm phát vọt lên 20% vẫn còn đó. Nếu tăng trưởng chỉ dựa trên việc “ném tiền” vào thị trường thông qua tín dụng mà thiếu sự kiểm soát, hệ quả sẽ là nợ xấu kéo dài và bất ổn tài chính.
- Tăng trưởng thiếu tính bao trùm: Một rủi ro thực tế là các con số tăng trưởng trên báo cáo rất cao nhưng đời sống người dân vẫn khó khăn, sức mua yếu. Phát triển bền vững đòi hỏi lợi ích phải được phân bổ rộng rãi, đi đôi với bảo vệ môi trường thay vì biến quốc gia thành một “đại công trường” bụi bặm.
- Cái bẫy đổi mới sáng tạo: Khi quá tập trung vào giải ngân dự án và đầu tư hạ tầng, doanh nghiệp dễ lơ là việc đổi mới sáng tạo. Hiện tại, đóng góp của kinh tế số mới chỉ dừng ở mức 14,5% GDP và phần lớn vẫn là sản xuất phần cứng (gia công) thay vì tạo ra giá trị gia tăng từ trí tuệ và giải pháp thông minh.
Thách thức từ thực tại và triển vọng
Các tổ chức quốc tế như IMF và ADB hiện dự báo tăng trưởng của Việt Nam ở mức 6-7%. Để đạt được con số 10% là cực kỳ khó khăn trong bối cảnh địa chính trị thế giới bất định, xung đột tại Trung Đông và các rào cản thuế quan mới từ Hoa Kỳ.
Hiện nay, kinh tế Việt Nam vẫn đang dựa vào “tam mã” truyền thống: Tiêu dùng, Đầu tư và Xuất khẩu. Trong đó, đầu tư công đang là lực đẩy chính. Tuy nhiên, mức đầu tư tư nhân vẫn chưa phục hồi về mức trước dịch năm 2019, và tiêu dùng nội địa vẫn đang khá dè dặt.
Để giải quyết bài toán tăng trưởng bền vững, chuyên gia nhấn mạnh việc cần phải khơi thông “nguồn lực bị đóng băng”. Hiện có hàng nghìn dự án bất động sản và đầu tư đang bị tắc nghẽn về pháp lý với giá trị hàng triệu tỷ đồng. Nếu giải tỏa được các điểm nghẽn này bằng sự quyết đoán và minh bạch trong chính sách, Việt Nam sẽ có thêm dư địa lớn để thúc đẩy GDP mà không gây đổ vỡ vĩ mô.
Kết luận lại, mục tiêu tăng trưởng cao là cần thiết nhưng phải đi kèm với tính giải trình, minh bạch và hiệu quả đầu tư (hệ số ICOR). Việt Nam cần “dám chơi, biết chơi và khéo chơi” trong một thế giới đầy đứt gãy công nghệ để không chỉ tăng trưởng về số lượng mà còn bứt phá về chất lượng.
