Dù con người thường ưu tiên sự gắn kết từ người thật, nhiều nghiên cứu gần đây chỉ ra rằng trí tuệ nhân tạo tạo sinh (gen AI) đôi khi đưa ra những phản hồi mang tính an ủi và thấu hiểu vượt trội. Nếu được sử dụng một cách khéo léo, các mô hình AI hoàn toàn có thể trở thành “người thầy” giúp con người học cách nâng cao khả năng thấu hiểu và hỗ trợ lẫn nhau trong cuộc sống.
“Lợi thế AI” trong việc xoa dịu cảm xúc tiêu cực
Một khảo sát năm 2025 tại Mỹ với 1.058 người từ 12 đến 21 tuổi cho thấy có tới 13% từng tìm kiếm lời khuyên từ gen AI khi cảm thấy buồn bã, tức giận hoặc lo âu, và con số này vọt lên 22% ở nhóm tuổi 18–21. Thực tế này phản ánh xu hướng tìm đến các chatbot để chia sẻ cảm xúc đang ngày càng trở nên phổ biến ở giới trẻ.
Để đánh giá chất lượng phản hồi, nhóm nghiên cứu tại Đại học Manchester và Đại học Durham đã thực hiện năm thử nghiệm so sánh các tin nhắn hỗ trợ cảm xúc do con người soạn thảo với các tin nhắn do các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) tạo ra. Trong một thử nghiệm trên 390 người tham gia đối mặt với các kịch bản giận dữ, buồn bã hoặc sợ hãi, các tin nhắn từ gen AI được đánh giá là giàu tính hỗ trợ cảm xúc hơn hẳn so với tin nhắn do con người viết trong các tình huống tức giận và sợ hãi.
Đánh giá về hiện tượng này, Giáo sư Sarah A. Walker (Đại học Durham) chia sẻ: “Các phát hiện của chúng tôi phù hợp với một tổng quan nghiên cứu từ 23 nghiên cứu trước đó, nơi người tham gia có xu hướng đánh giá các tin nhắn từ gen AI là mang tính đồng cảm, hiểu biết và quan tâm hơn so với tin nhắn do con người viết – hiện tượng mà các nhà nghiên cứu gọi là ‘lợi thế AI’.”
Phân tích sâu hơn về lý do tạo nên lợi thế này, Tiến sĩ Belén López-Pérez (Đại học Manchester) cho biết thêm: “Hai thử nghiệm tiếp theo của chúng tôi đã tìm thấy bằng chứng mạnh mẽ cho yếu tố gọi là ‘sự hỗ trợ hành động’ – tức các gợi ý cụ thể và thực tế. Những tin nhắn chứa đựng sự giúp đỡ mang tính thực tiễn này được đánh giá là an ủi hơn và cải thiện phản ứng cảm xúc tốt hơn, bất kể chúng đến từ AI hay con người.”
Vì sao con người vẫn khao khát sự kết nối từ người thật?
Dù gen AI chiếm ưu thế về mặt cấu trúc và đề xuất giải pháp, yếu tố nguồn gốc tin nhắn vẫn đóng vai trò quyết định đến tâm lý người nhận. Nghiên cứu chỉ ra rằng khi người nhận biết một tin nhắn được tạo ra bởi AI thay vì con người, mức độ cảm thấy được lắng nghe và đánh giá về tính đồng cảm của tin nhắn đó sẽ giảm xuống đáng kể. Trong nhiều thử nghiệm, mọi người vẫn ưu tiên sự tương tác giữa người với người khi tìm kiếm sự gắn kết cảm xúc, ngay cả khi điều đó đồng nghĩa với việc phải chờ đợi lâu hơn.
Phân tích về điểm giới hạn của công nghệ, Giáo sư Sarah A. Walker nhấn mạnh: “Sự an ủi từ một người thân thiết luôn đi kèm với sự thấu hiểu cá nhân và khả năng tiếp tục đồng hành lâu dài. Gen AI có thể gợi ý bạn đi dạo để giải tỏa, nhưng nó không thể đi dạo cùng bạn.”
Đồng tình với quan điểm trên, Tiến sĩ Belén López-Pérez nhận định về bài học thực tiễn mà con người có thể học hỏi từ AI: “Bài học thực tế là chúng ta có thể học hỏi từ những gì gen AI làm hiệu quả. Khi ai đó đang buồn bã, hãy hỏi xem họ có muốn lời khuyên hay không. Nếu họ cần, hãy đưa ra một bước đi tiếp theo cụ thể và vừa sức. Mối quan hệ giữa con người với con người bổ sung sự thấu hiểu cá nhân và khả năng tiếp tục gắn bó sau khi tin nhắn đã được gửi đi.”
Theo CNA
