Khởi đầu sự nghiệp từ một kỹ sư chuyên ngành điều khiển tàu biển, anh Tony Bảo – Chủ tịch HĐQT Công ty Logistics Ngọc An – đã trải qua một hành trình dài đầy thử thách để xây dựng nên một doanh nghiệp vận tải uy tín, đủ sức đứng vững trong chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia.
Câu chuyện khởi nghiệp của Bảo đầy sóng gió nhưng là nguồn cảm hứng về ý chí kiên cường, những bài học thực tiễn về quản trị rủi ro, bài toán đầu tư và nghệ thuật giữ chữ tín trên thương trường.
Bước ngoặt
Cách đây hơn 2 thập kỷ, vào một buổi sáng, chàng kỹ sư Tony Bảo vừa mới tốt nghiệp đại học, bắt đầu rời nhà trọ để đến thử việc vào ngày đầu tiên tại một công ty logistics nội địa có trụ sở ở TP.HCM. Khi vừa rời khỏi nhà không lâu, anh Bảo nhận được cú điện thoại mời phỏng vấn của một công ty Mỹ tại Vũng Tàu.
Lời mời phỏng vấn khá hấp dẫn và đúng kỳ vọng của giấc mơ tuổi trẻ. Sau phút lưỡng lự, Bảo vẫn quyết định đến công ty logistics làm việc.
“Sáng sớm, trước khi rời nhà, người anh trai cho 50.000 đồng để đi làm buổi đầu tiên. Khi nhận được cuộc gọi mời phỏng vấn, trong đầu tôi tính rất nhanh, nếu đi xe xuống Vũng Tàu sẽ mất 30.000 đồng tiền vé. Trong khi phỏng vấn xong cũng chưa có gì chắc chắn. Còn vào làm công ty Việt sẽ có tiền ngay để trang trải cuộc sống”, Bảo chia sẻ.
Một quyết định rất đơn giản và đầy “thực dụng” nhưng lại chính là bước đệm cho Bảo khởi nghiệp sau này. Nhưng lúc đó Bảo hoàn toàn chưa nghĩ tới, mà chỉ tập trung hết sức mình cho công việc để tạo chỗ đứng vững chắc trong công ty.
Khi còn ngồi tại giảng đường đại học, Bảo học ngành điều khiển tàu biển. Anh học rất quyết tâm và ra trường đúng hạn, cũng như học rất nhiều chứng chỉ phục vụ cho công việc hàng hải. Bảo đã từng kỳ vọng sẽ trở thành thuyền trưởng trên một con tàu viễn dương, chinh phục các đại dương.
Nhưng cuộc sống đem lại sự khác biệt so với suy nghĩ ban đầu của Bảo. “Tôi cũng có ý định làm việc đúng chuyên ngành. Tuy nhiên, sau khi ra trường, tôi nghĩ rằng mình cần đi làm để trang trải cuộc sống, thay vì chờ đợi một công việc đúng chuyên môn mà chưa biết khi nào mới có cơ hội”, Bảo nói.
Công việc trên bờ nhưng Bảo làm gần đúng chuyên môn của mình. Một người thầy tại đại học đã từng chia sẻ với sinh viên hàng hải rằng, học điều khiển tàu biển nhưng có thể làm được 12 nghề. Thầy đã nói đúng. Bảo chinh phục công việc trong ngành logistics khá dễ dàng nhờ những năm tháng tiếp nhận kiến thức trên giảng đường đại học.
Bảo nói: “Một sự may mắn cho tuổi trẻ là được làm mọi việc trong lĩnh vực logistics từ khai thác, vận hành đến kinh doanh, tiếp thị và chăm sóc khách hàng. Điều này giúp tôi hiểu rõ hơn quy trình hoạt động của ngành vận tải biển cũng như các thủ tục liên quan đến hàng hóa”.
Những năm tháng bươn trải qua nhiều vị trí đã giúp Bảo thấu hiểu tường tận từng mắt xích phức tạp trong chuỗi logistics từ đường biển lên đất liền.
Anh Tony Bảo – Chủ tịch HĐQT Công ty Logistics Ngọc An
Thay đổi sự nghiệp: “Tôi muốn xây dựng một thứ gì đó cho mình và gia đình”
Bốn năm trải nghiệm trong công việc làm thuê đã giúp Bảo phát triển năng lực nghề nghiệp, am hiểu nhiều ngóc ngách trong ngành cũng như xây dựng một mối quan hệ đối tác thân tình. Thời điểm đó, còn quá trẻ để Bảo nghĩ đến việc khởi nghiệp.
Tuy nhiên, nhiều sóng gió bắt đầu nổi lên trong chính nội bộ công ty gây sức ép cho Bảo. “Tôi đã từng nghĩ tiếp tục làm lâu dài với công ty, nhưng đã đến lúc dừng lại xây dựng một thứ cho riêng mình”, Bảo nói.
Trong thời gian làm việc trước đó, Bảo đã có cơ hội tiếp xúc với nhiều khách hàng, hiểu quy trình vận hành và tích lũy những kinh nghiệm thực tế.
Quyết tâm khởi nghiệp của Bảo càng cao hơn khi một người anh khẳng định Bảo có đủ khả năng thuyết phục và uy tín với các đối tác. Đó là sự đột phá lớn khi Bảo chưa đầy 30 tuổi. Bảo đã tự tài trợ chi phí khởi nghiệp từ khoản tiền tiết kiệm kha khá của mình và không trả lương cho bản thân trong lúc doanh nghiệp mới bắt đầu gây dựng.
Khi mới bắt đầu, Bảo đặt văn phòng làm việc tại nhà, và từng bước mở rộng quy mô. “Giai đoạn đầu cũng khá vất vả, nhưng tôi triển khai từng bước. Ban đầu, doanh nghiệp tập trung vào dịch vụ giao nhận và đại lý tàu biển. Tôi cũng chưa đầu tư đội xe riêng mà chủ yếu thuê các đơn vị vận tải bên ngoài để hoàn thiện dịch vụ cho khách hàng”, Bảo nhớ lại.
Sau đó, Bảo đảm nhận các công việc khó hơn khi triển khai hình thức vận chuyển trọn gói “door to door” (giao hàng tận nơi từ kho người gửi đến tận tay người nhận). Dịch vụ này đòi hỏi doanh nghiệp phải kiểm soát toàn diện mọi mắt xích trong chuỗi cung ứng khép kín: từ việc điều phối xe container đến nhà máy bốc hàng, làm thủ tục hải quan xuất nhập khẩu, sắp xếp lịch trình tàu biển quốc tế, cho đến phối hợp với hệ thống đại lý nước ngoài để nhận hàng tại cảng đích và vận tải đường bộ giao tận kho nhà máy của khách hàng.
Nhờ đó, Bảo nhận được nhiều đơn hàng từ các doanh nghiệp lớn. Đơn hàng ngày càng nhiều thì nhu cầu điều xe bắt đầu gia tăng theo. Lúc này câu chuyện vận hành trở nên phức tạp hơn bắt đầu từ sự thiếu tính chuyên nghiệp của một số tài xế.
“Lúc đó, thị trường chưa có hệ thống định vị phổ biến như hiện nay. Khi thuê xe của đơn vị khác, doanh nghiệp khó theo dõi chính xác xe đang ở đâu, hàng đã đến địa điểm nào hay có bị chậm trễ hay không. Nếu xe gặp sự cố hoặc không giao hàng đúng thời hạn, doanh nghiệp vẫn phải chịu trách nhiệm với khách hàng.
Chính những khó khăn trong quá trình thuê xe đã khiến tôi nghĩ đến việc đầu tư phương tiện riêng. Tôi bắt đầu mua xe từng chiếc một, sau đó tăng dần số lượng khi hoạt động kinh doanh phát triển”, Bảo kể.
Bảo cũng là một trong những người tiên phong gắn hệ thống định vị lên xe nhằm bảo đảm luồng hàng luôn được vận chuyển đúng với các cam kết đã đề ra với khách hàng, nhờ đó giúp doanh nghiệp tạo dựng được niềm tin vững chắc với các đối tác.
Bài học về quản trị rủi ro
Con đường kinh doanh không phải lúc nào cũng bằng phẳng. Bảo từng trải qua giai đoạn căng thẳng khi đầu tư đội ngũ phương tiện quy mô lớn nhưng đối mặt với biến động thị trường và sự rút lui của đối tác, khiến doanh nghiệp gánh nặng nợ ngân hàng trong khi doanh thu sụt giảm.
Bảo cho biết, lần đó nhận đơn hàng logistics từ một đơn vị FDI có thương hiệu toàn cầu. Khối lượng công việc lớn, nên Bảo quyết định mở rộng đội xe để đáp ứng được các điều kiện nghiêm ngặt của khách hàng. Tất nhiên, một phần tiền mua xe là đi vay ngân hàng vì khó một doanh nghiệp tư nhân nào đủ nguồn lực đầu tư bằng vốn tự có. Nhưng việc trả nợ nằm trong khả năng vì Bảo tính toán chỉ cần 3-5 năm là hoà vốn.
Tuy nhiên, khi mới thực hiện được hợp đồng một năm thì đầu mối phụ trách phía đối tác thay đổi, nhiều nhà cung cấp liên quan đã đồng loạt rút lui, khiến phương tiện của doanh nghiệp không còn đủ điều kiện để tiếp tục khai thác như dự kiến.
Khi đó, doanh nghiệp phải đối mặt với áp lực lớn từ số lượng phương tiện, nhân sự và nghĩa vụ trả nợ ngân hàng. Có những khoản vay được tính theo thời hạn 5 năm, nhưng phương tiện mới khai thác chưa được một năm đã phát sinh khó khăn, trong khi doanh thu bị ảnh hưởng thì chi phí và nghĩa vụ trả nợ vẫn giữ nguyên.
Bảo nhớ lại đó là giai đoạn rất căng thẳng, khi doanh nghiệp buộc phải thương lượng với các nhà cung cấp để giãn tiến độ thanh toán, đồng thời bán bớt phương tiện nhằm trả nợ ngân hàng, tránh phát sinh nợ xấu và duy trì khả năng tiếp tục kinh doanh.
Từ những trải nghiệm thực tế đó, Bảo rút ra bài học rằng không nên đầu tư phương tiện trước rồi mới đi tìm khách hàng. Thay vào đó, doanh nghiệp cần đánh giá kỹ lưỡng tiềm lực của khách hàng, tính ổn định của đơn hàng và khả năng khai thác trước khi quyết định đầu tư.
“Giờ đây, quan điểm của tôi là không đầu tư phương tiện trước rồi mới đi tìm khách hàng. Doanh nghiệp phải tìm hiểu nhu cầu của khách hàng, xem họ cần bao nhiêu phương tiện, yêu cầu những tiêu chuẩn gì, sau đó mới quyết định đầu tư.
Hiện nay, chúng tôi làm việc theo nhu cầu thực tế của nhà máy. Khi khách hàng đưa ra yêu cầu cụ thể về số lượng phương tiện và phương án vận hành, chúng tôi mới chuẩn bị nguồn lực tương ứng. Cách làm này giúp hạn chế rủi ro, bởi nếu mua xe về mà không khai thác được thì doanh nghiệp vẫn phải trả lãi vay, chi phí nhân sự và các khoản vận hành khác.
Nếu yêu cầu của khách hàng vượt quá khả năng đáp ứng, chúng tôi sẽ cân nhắc từ chối thay vì nhận hợp đồng rồi không thực hiện được”, Bảo cho biết.
Chữ tín là nền tảng để doanh nghiệp tồn tại
Một câu chuyện khác khá đáng nhớ trong quá trình khởi nghiệp mà khiến Bảo mất không ít tiền. Năm 2010, một con tàu của hãng tàu Việt bị chìm. Bảo có một lô hàng khoảng 30 container được vận chuyển trên con tàu này.
Sự cố bất ngờ khiến hàng hóa bị tổn thất nặng nề, đẩy doanh nghiệp vào tình thế khó khăn khi phải đối mặt với hàng loạt vấn đề phức tạp liên quan đến trách nhiệm vận chuyển.
Bảo chia sẻ rằng trong hoạt động hàng hải, việc giải quyết bồi thường chưa bao giờ là điều đơn giản mà phải phụ thuộc hoàn toàn vào nguyên nhân sự cố, các điều khoản trong hợp đồng cũng như điều kiện bảo hiểm. Thông thường, đối với hàng hóa vận chuyển, chủ hàng mới là bên quyết định mua bảo hiểm vì họ nắm rõ nhất giá trị thực tế của lô hàng, chứ đơn vị vận tải không phải lúc nào cũng được ủy quyền mua thay.
Trong lô hàng mà doanh nghiệp Bảo đảm nhiệm thuộc sở hữu nhiều đơn vị nhỏ. Các chủ doanh nghiệp này không mua bảo hiểm nhưng buộc Bảo phải đền tiền hàng đã mất.
“Trong khi những khách hàng lớn thường rất am hiểu quy trình và chủ động phương án làm việc với đơn vị bảo hiểm, thì một số khách hàng nhỏ lại chưa nắm rõ các quy định này” Bảo nói.
Tranh chấp diễn ra, nhưng Bảo chấp nhận đền bù để giữ chữ tín.
Chính từ những trải nghiệm đắt giá đó, Bảo đã rút ra cho mình bài học xương máu rằng mọi giao dịch làm ăn đều phải có hợp đồng rõ ràng, quy định cụ thể trách nhiệm của từng bên cùng các điều kiện bảo hiểm minh bạch.
Hai bài học đã làm tiêu tốn nguồn lực của công ty mà rất vất vả để tạo lập. Qua sóng gió ấy, Bảo càng thấm thía rằng uy tín là yếu tố sống còn trên thương trường, nhưng uy tín ấy bắt buộc phải đi song hành cùng quy trình làm việc chặt chẽ và sự minh bạch tuyệt đối về trách nhiệm.
“Quá trình làm việc giúp tôi học được nhiều điều từ xã hội và các mối quan hệ kinh doanh. Nhưng điều quan trọng nhất vẫn là chữ tín trên thương trường.
Khi doanh nghiệp gặp khó khăn, mình mới nhìn rõ ai là người thực sự sẵn sàng đồng hành. Những giai đoạn khủng hoảng giúp tôi có thêm kinh nghiệm, biết chọn lọc đối tác và xây dựng các mối quan hệ lâu dài.
Đối với khách hàng, một khi đã cam kết thì phải cố gắng thực hiện đúng. Uy tín không chỉ gắn với cá nhân mà còn là thương hiệu của doanh nghiệp. Muốn tồn tại lâu dài, doanh nghiệp phải làm ăn đàng hoàng, nói đi đôi với làm và giữ được niềm tin của khách hàng”, Bảo chia sẻ.
Khẳng định bản lĩnh doanh nghiệp nội trong chuỗi cung ứng hiện đại
Dưới sự chèo lái bản lĩnh của anh Tony Bảo, Logistics Ngọc An vượt qua giông bão để vươn lên trở thành đối tác tin cậy của các doanh nghiệp Việt hàng đầu và tập đoàn đa quốc gia.
Để đạt được vị thế này, Bảo hiểu rằng doanh nghiệp Việt Nam không thể cạnh tranh bằng cách hạ giá dịch vụ vô tội vạ, mà phải cạnh tranh bằng chất lượng, sự tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn an toàn lao động và quy trình vận hành khắt khe từ nhà máy.
Hiện nay, tầm nhìn của Bảo đang hướng đến chuyển dịch đội xe theo xu hướng Net Zero mà Chính phủ Việt Nam đang hướng tới.
Bảo cho biết, một số nhà máy và tập đoàn nước ngoài, đã đặt ra những điều kiện xanh hoá cụ thể cho ngành logistics. Công ty đang chủ động xây dựng lộ trình từ sớm, thay vì đợi đến khi khách hàng yêu cầu mới bắt đầu thực hiện. Nếu chuẩn bị trước, doanh nghiệp sẽ có thời gian đầu tư, điều chỉnh hoạt động và nâng cao khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn mới.
“Chuyển đổi xanh vừa là yêu cầu trong tương lai, vừa là yếu tố có thể giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh và duy trì quan hệ với các khách hàng lớn”, Bảo nói.
Bảo hiểu rất rõ các áp lực khi đáp ứng các điều kiện xanh hoá, quá trình này cần có lộ trình phù hợp với khả năng tài chính và điều kiện hoạt động của từng doanh nghiệp.
Việc thay đổi đội xe đòi hỏi chi phí rất lớn. Doanh nghiệp không thể chuyển đổi toàn bộ phương tiện trong thời gian ngắn mà phải thực hiện từng bước, phù hợp với năng lực của mình.
Bên cạnh nỗ lực của doanh nghiệp, Bảo cũng kỳ vọng, Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện hạ tầng và quy hoạch các khu vực phục vụ hoạt động vận tải. Chẳng hạn, cần có quy hoạch rõ ràng về bến bãi, khu vực dừng nghỉ và các địa điểm phục vụ phương tiện. Khi quy hoạch được xác định cụ thể, doanh nghiệp mới có cơ sở để tính toán và triển khai đầu tư dài hạn.
Đầu tư hạ tầng đồng bộ cũng giúp tránh tình trạng doanh nghiệp tự phát triển theo những cách khác nhau, sau đó phát sinh bất cập và phải điều chỉnh.
Trải qua gần hai thập kỷ đối mặt với biết bao thăng trầm của ngành logistics, triết lý kinh doanh đúc kết lại của vị doanh nhân này vẫn vẹn nguyên giá trị: Chữ tín là nền tảng cốt lõi để doanh nghiệp tồn tại. Trên thương trường, đã hứa là phải làm đến cùng, làm ăn đàng hoàng và đặt uy tín lên trên hết, bởi đó chính là tấm hộ chiếu thông hành bền vững nhất giúp doanh nghiệp vươn xa.
