Một bang hơn trăm triệu dân của Ấn Độ vừa đặt lên vai các hãng gọi xe một hạn chót không khoan nhượng: trước tháng 7/2027, toàn bộ xe ôm công nghệ tại Maharashtra, từ Ola, Uber đến Rapido, phải chạy bằng điện. Chín tháng cho một cuộc thay máu đội xe, và phía sau hạn chót ấy là bài toán sinh kế của giới tài xế trong bang.
Đầu tháng 10/2026, một văn bản của Sở Giao thông bang Maharashtra được gửi đồng loạt tới các nền tảng gọi xe và toàn bộ Văn phòng Giao thông khu vực trong bang. Nội dung cốt lõi chỉ gói trong một câu: trước tháng 7/2027, đội xe ôm công nghệ hoạt động tại Maharashtra phải là xe điện 100 phần trăm. Văn bản được ban hành theo chỉ đạo của Thủ hiến Devendra Fadnavis và áp dụng trên toàn bang, từ thủ phủ Mumbai đến các đô thị lớn như Pune.
Đối tượng của quyết định là các nền tảng tổng hợp dịch vụ xe ôm công nghệ, những ứng dụng kết nối hành khách với đội tài xế xe máy. Ba cái tên lớn nhất là Ola, Uber và Rapido, bên cạnh nhiều hãng nhỏ hơn. Tại các đô thị Ấn Độ, xe ôm công nghệ là lựa chọn di chuyển giá rẻ và linh hoạt bậc nhất, luồn lách qua những con phố đông nghẹt mà ô tô phải bó tay.
Cái hạn tháng 7/2027 và lộ trình 6 cộng 3
Lộ trình được thiết kế theo hai nấc. Các hãng đang vận hành xe máy xăng có 6 tháng trong giai đoạn đầu để chuyển hẳn sang xe điện. Những đơn vị đã nộp hồ sơ xin giấy phép tạm thời theo Quy định xe ôm công nghệ Maharashtra 2025 được cộng thêm 3 tháng, tức tổng thời gian chuyển đổi tối đa 9 tháng. Ai đang ở nấc nào thì tự biết mình còn bao lâu.
Cách chia giai đoạn này cho thấy bang muốn hai việc cùng lúc: giữ áp lực đủ lớn để các hãng không chần chừ, nhưng vẫn chừa một khoảng đệm cho những đơn vị đang đi đúng thủ tục cấp phép. Mốc kết thúc thì chung cho tất cả, và nó rơi vào tháng 7/2027, tròn hai năm sau khi khung quy định đầu tiên ra đời.
Từ quy định 2025 đến cú thu hồi giấy phép: vì sao bang dám cứng
Yêu cầu xe điện không phải ý tưởng bột phát của tháng 10 này. Từ tháng 7/2025, Quy định xe ôm công nghệ Maharashtra 2025 đã đặt điều kiện rõ ràng: xe ôm công nghệ muốn có giấy phép thì phải là xe hai bánh chạy điện, sơn màu vàng và gắn dấu hiệu nhận diện xe chở khách. Các hãng được cấp giấy phép tạm thời 30 ngày để chuyển đổi, nhưng nhiều bên không theo kịp, và đến tháng 3/2026 chính quyền bang đã thu hồi giấy phép của các nền tảng không tuân thủ.
Sự cứng rắn còn thể hiện ở một quyết định ít được chú ý hơn. Bộ trưởng Giao thông bang Pratap Sarnaik cho biết chính quyền từng cân nhắc cho phép đội xe pha trộn một nửa xăng và một nửa điện, một phương án mềm hơn nhiều cho các hãng. Nội các bang đã bác bỏ, với lý do các hãng dù có năng lực tài chính vẫn sẽ né việc mua xe điện, bởi xe điện đắt hơn xe xăng. Quyết định tháng 10 cũng đi kèm việc tăng cường xử lý hoạt động xe ôm công nghệ trái phép trong bang.
Phần lớn tài xế xe ôm có xuất thân trung lưu hoặc trung lưu thấp, nên rất khó bỏ ra ngay một khoản đầu tư lớn để mua một chiếc xe điện.Ông Amit Gawde, Chủ tịch Hiệp hội Phúc lợi tài xế xe ôm công nghệ Maharashtra
Phía bên kia tay lái: bài toán tiền của người tài xế
Nếu nhìn từ ghế của nhà quản lý, 9 tháng là một lộ trình. Nhìn từ yên xe của người tài xế, đó là một hóa đơn. Hiệp hội Phúc lợi tài xế xe ôm công nghệ Maharashtra đã lường trước điều này khi gửi văn bản từ tháng 9, xin 1,5 năm để chuyển đổi hoàn toàn. Ngoài chuyện tiền mua xe, hiệp hội nêu thêm hai trở ngại rất thực tế: hạ tầng sạc tại các đô thị còn thiếu, và tuổi thọ của xe điện, yếu tố quyết định chiếc xe có kịp hoàn vốn trước khi phải thay hay không.
Các nền tảng gọi xe đứng ở một vị thế khác nhưng cũng xin nới hạn, thậm chí xin tới năm 2030, khi viện dẫn Chính sách xe điện của bang Maharashtra và thời gian cần thiết để thay thế lượng lớn xe xăng. Đáp lại chỉ là 9 tháng. Ở cấp liên bang, Bộ trưởng Giao thông đường bộ và Cao tốc Nitin Gadkari vẫn đang kêu gọi các bang mở đường cho xe ôm công nghệ vì tiềm năng sinh kế của loại hình này, và Maharashtra dường như muốn chứng minh rằng mở đường cho xe ôm công nghệ và ép điện hóa hoàn toàn có thể đi cùng nhau.
Nhìn từ Việt Nam: hạn chót cứng hay để thị trường tự chuyển
Đặt câu chuyện Maharashtra cạnh Việt Nam sẽ thấy hai con đường khác nhau dẫn tới cùng một đích. Tại Việt Nam, xe máy điện đang len vào đội ngũ tài xế công nghệ theo sức kéo của thị trường: đã có nền tảng vận hành đội xe máy điện riêng cho chở khách và giao hàng, nhiều tài xế tự tính toán rồi đổi xe vì chi phí năng lượng và bảo dưỡng rẻ hơn hẳn xe xăng. Chưa có một hạn chót bắt buộc trên diện rộng dành riêng cho đội xe ôm công nghệ như cách bang Ấn Độ này vừa làm.
Mỗi con đường đều có cái giá của nó. Hạn chót cứng tạo tốc độ nhưng dồn áp lực tài chính lên đúng nhóm yếu thế nhất là người tài xế. Con đường thị trường mềm hơn nhưng tốc độ phụ thuộc vào giá xe, hạ tầng sạc và khả năng vay vốn của từng người. Chín tháng tới tại Maharashtra, với hàng loạt đô thị lớn và đội tài xế đông đảo, sẽ là một phép thử quy mô thật cho câu hỏi mà nhiều nước châu Á, trong đó có Việt Nam, sớm muộn cũng phải trả lời: muốn giao thông hai bánh sạch hơn, nhà nước nên ép tiến độ hay nên trả tiền giúp người lao động đổi xe.
Nguồn: The Indian Express, Maharashtra gives Ola, Uber, others 9 months to switch to 100% EV fleets; The Economic Times, Maharashtra notifies transition timeline from petrol bikes to EVs. Đọc bản tin trên Kỷ Nguyên Số: https://kynguyenso.com.vn/maharashtra-xe-om-cong-nghe-chuyen-xe-dien/
