Một trăm nghìn hồ sơ được duyệt ở Đức, gói hỗ trợ 598 tỷ đồng sắp mở ở Croatia, và một điểm chung rất đáng chú ý: tiền ngân sách của cả hai nước đều được thiết kế để chảy vào túi người thu nhập trung bình, nhóm vốn nghĩ rằng xe điện chưa dành cho mình.
Ngày 5/10, Bộ Môi trường Liên bang Đức thông báo một cột mốc mà chính những người thiết kế chương trình cũng không ngờ tới sớm đến vậy: 100.000 hồ sơ hỗ trợ mua và thuê xe điện đã được phê duyệt, chỉ vài tháng sau khi chương trình bắt đầu nhận hồ sơ vào ngày 19/5 và áp dụng hồi tố từ ngày 1/1/2026. Đây là chương trình dành riêng cho hộ gia đình tư nhân mua hoặc thuê dài hạn xe mới đăng ký lần đầu tại Đức, do Cục Kinh tế và Kiểm soát xuất khẩu Liên bang điều hành.
Con số biết nói nhiều nhất không nằm ở tổng số hồ sơ mà ở cơ cấu của chúng. Khoảng 90% hồ sơ là xe thuần điện, chưa đến 10% là xe lai sạc điện thuộc diện đáp ứng yêu cầu khí hậu nghiêm ngặt. Hồ sơ mua đứt và thuê dài hạn chia nhau gần bằng nhau. Và theo bộ này, cơ chế phân tầng theo thu nhập đang phát huy tác dụng đúng như thiết kế: khoảng một nửa số người nộp có thu nhập hộ gia đình mỗi năm tối đa 45.000 euro, tương đương khoảng 1,35 tỷ đồng; khoảng ba phần tư có thu nhập tối đa 60.000 euro, tương đương khoảng 1,79 tỷ đồng.
Đức: cột mốc 100.000 và thông điệp về giá nhiên liệu
Với Berlin, chương trình hỗ trợ xe điện không chỉ là chính sách khí hậu. Đức là nước công nghiệp phụ thuộc nặng vào năng lượng nhập khẩu, và mỗi năm nền kinh tế này chuyển hơn 80 tỷ euro, tương đương khoảng 2,4 triệu tỷ đồng, ra nước ngoài để mua nhiên liệu hóa thạch. Trong bối cảnh giá nhiên liệu biến động mạnh, một chiếc xe điện trong garage của người dân lao động đồng nghĩa khoản chi hằng tháng của hộ gia đình đó bớt phụ thuộc vào những thứ nằm ngoài tầm kiểm soát của họ.
Bộ trưởng Môi trường Liên bang Đức Carsten Schneider nhìn nhận cột mốc 100.000 hồ sơ theo đúng hướng đó. Ông cho biết hình thức thuê xe là chìa khóa mở cửa cho nhóm khách hàng trước đây chưa từng nghĩ tới xe điện, và các mẫu xe cỡ nhỏ của hãng Đức nay đang lần lượt ra thị trường để đón đúng nhu cầu ấy:
Chương trình hỗ trợ đã vượt xa kỳ vọng của chúng tôi và đến nay đã giúp 100.000 hộ gia đình tự bảo vệ mình trước giá nhiên liệu cao.Ông Carsten Schneider, Bộ trưởng Môi trường Liên bang Đức
Croatia: 20 triệu euro chia theo giá xe
Cách Zagreb hơn một nghìn cây số về phía nam, Quỹ Bảo vệ môi trường và Hiệu quả năng lượng Croatia, cơ quan nhà nước chuyên trách các chương trình năng lượng sạch, cũng vừa công bố đợt hỗ trợ mới cho người dân mua xe tiết kiệm năng lượng. Đợt gọi hồ sơ sẽ được công bố ngay trong tháng 10 với ngân sách 20 triệu euro, tương đương khoảng 598 tỷ đồng, dự kiến hỗ trợ khoảng 3.000 xe mới.
Thiết kế của gói Croatia rất cụ thể theo giá xe. Ô tô điện giá đã gồm thuế giá trị gia tăng đến 35.000 euro, tương đương khoảng 1,05 tỷ đồng, được hỗ trợ tối đa 9.000 euro. Xe giá cao hơn được tối đa 7.000 euro, tương đương khoảng 209 triệu đồng. Xe máy điện và các loại xe điện hạng nhẹ khác được tối đa 2.500 euro, tương đương khoảng 75 triệu đồng. Ai có sẵn điện mặt trời trên mái nhà do quỹ này hỗ trợ lắp đặt còn sạc được chiếc xe bằng điện tự sản xuất, giảm thêm chi phí vận hành mỗi tháng.
Thiết kế chống đầu cơ: mỗi người một xe, trần 40% và khóa giá xe
Đọc kỹ điều lệ của Croatia mới thấy gói hỗ trợ này được khóa chặt để tiền chỉ đến tay người mua xe thật. Quỹ chỉ chi tối đa 40% giá xe, nên người mua luôn phải bỏ ra phần lớn tiền của chính mình. Xe giá trên 62.500 euro, tương đương khoảng 1,87 tỷ đồng, bị loại khỏi diện hỗ trợ, nghĩa là xe sang không được hưởng một đồng ngân sách nào. Mỗi công dân chỉ được hỗ trợ tối đa một xe. Hình thức thuê tài chính được chấp nhận nhưng thuê vận hành, kênh quen thuộc của giới kinh doanh xe, thì không. Xe đã trả đủ tiền trước ngày công bố đợt gọi cũng bị loại, dù khoản đặt cọc từ đầu năm 2026 vẫn được tính.
Hồ sơ được nộp hoàn toàn trực tuyến qua hệ thống điện tử của quỹ và xét theo đúng thứ tự nộp, ai nộp trước xét trước. Cách làm này khiến cuộc đua giành suất hỗ trợ trở nên minh bạch: không quen biết, không xin cho, chỉ có tốc độ chuẩn bị hồ sơ và một chiếc xe thật đang chờ trong showroom. Đức dùng cách khác để đạt cùng mục tiêu, khi chia mức hỗ trợ theo thu nhập của hộ gia đình, và dữ liệu 100.000 hồ sơ đầu tiên cho thấy tiền đang chảy đúng hướng.
Bài toán lớn hơn: khi xe điện thôi là chuyện của người giàu
Croatia có cơ sở để tin vào đợt gọi mới, bởi những năm gần đây khoảng 63 triệu euro ngân sách quốc gia, tương đương khoảng 1.884 tỷ đồng, đã đưa hơn 11.000 xe tiết kiệm năng lượng ra đường qua các chương trình của quỹ. Rộng hơn, câu chuyện ở cả hai nước cho thấy một sự dịch chuyển trong cách châu Âu làm chính sách xe điện: thay vì chỉ đặt mục tiêu khí thải rồi để thị trường tự lo, nhà nước nay trả một phần tiền mua xe, nhưng trả có điều kiện, có trần và có khóa, để chiếc xe điện đầu tiên của một gia đình thu nhập trung bình trở thành quyết định khả thi thay vì giấc mơ xa.
Với người đọc ở Việt Nam, nơi giá xăng và chi phí đi lại là mối quan tâm mỗi ngày của hàng triệu gia đình, những con số từ Đức và Croatia là một góc nhìn đáng suy ngẫm về cách một chính sách hỗ trợ được thiết kế để đến đúng người cần nó nhất.
Nguồn: Bộ Môi trường Liên bang Đức, thông cáo về cột mốc 100.000 hồ sơ hỗ trợ xe điện; Quỹ Bảo vệ môi trường và Hiệu quả năng lượng Croatia, thông báo đợt hỗ trợ xe điện mới trong tháng 10. Đọc bản tin trên Kỷ Nguyên Số: https://kynguyenso.com.vn/duc-100000-ho-so-ho-tro-xe-dien/
