Tăng trưởng chậm lại nhưng quy mô vẫn rất lớn
Mức tăng 15% của năm 2025 thấp hơn nhịp bùng nổ của hai năm trước, nhưng 690 GW lắp mới trong một năm vẫn là con số rất lớn khi đặt cạnh tổng công suất của nhiều hệ thống điện quốc gia. Báo cáo cho biết giá mô đun duy trì ở mức rất thấp cùng nhu cầu bền vững tại Trung Quốc và nhiều thị trường lớn đã nâng đỡ thị trường, trong khi năng lực sản xuất mô đun toàn cầu vẫn vượt lượng lắp đặt hằng năm. Điều đó nghĩa là bài toán của ngành đang dịch chuyển dần từ thiếu tấm pin sang thiếu lưới điện, thiếu lưu trữ và thiếu thủ tục kết nối đủ nhanh.
Bản đồ thị trường cũng mở rộng rõ rệt. Có 36 quốc gia lắp trên 1 GW trong năm 2025, tăng 3 quốc gia so với năm 2024. Sau Trung Quốc, Ấn Độ đứng thứ hai với 54 GW, tiếp theo là Mỹ với 43 GW và Đức với 18 GW. Tính chung cả khối, Liên minh châu Âu lắp 68 GW, tăng 5% so với năm trước. Điện mặt trời vì vậy không còn là câu chuyện của vài nước giàu nắng, mà là lựa chọn mặc định ở nhiều mô hình kinh tế khác nhau.
Mảng áp mái lập kỷ lục và ý nghĩa với hộ gia đình
Trong 690 GW lắp mới, hệ thống tập trung quy mô lớn chiếm 410 GW, còn mảng phân tán gồm điện mặt trời áp mái và quy mô nhỏ đạt 282 GW, mức cao nhất từng ghi nhận và tăng mạnh từ 228 GW của năm 2024. Trung Quốc dẫn đầu mảng phân tán với 159 GW, tiếp theo là Pakistan, Ấn Độ, Đức và Brazil. Xu hướng này quan trọng với người dùng cuối vì điện sản xuất ngay tại nơi tiêu thụ giúp giảm tiền điện giờ nắng, giảm tải cho lưới vào trưa nắng nóng và tạo thêm lựa chọn chủ động cho hộ gia đình thay vì chỉ phụ thuộc vào giá điện mua vào.
Khi tổng công suất đủ tạo khoảng 12% lượng điện toàn cầu, điện mặt trời không còn là nguồn bổ sung mà đã thành một trụ cột của hệ thống điện.
Ý chính rút ra từ số liệu trong báo cáo xu hướng điện mặt trời năm 2026 của Chương trình Hệ thống Điện mặt trời thuộc Cơ quan Năng lượng Quốc tế
Đi cùng mảng phân tán là nhu cầu lưu trữ. Báo cáo ghi nhận công suất năng lượng của hệ thống pin lưu trữ tại châu Âu và Mỹ cộng lại đã tăng từ 2,9 GWh vào năm 2020 lên 79 GWh vào năm 2025, tức hơn 25 lần trong 5 năm. Pin lưu trữ giúp chuyển phần điện dư vào giữa trưa sang buổi tối, đúng lúc nhu cầu sinh hoạt tăng cao, và là mảnh ghép khiến điện mặt trời áp mái phát huy giá trị trọn vẹn hơn thay vì chỉ có ích khi trời nắng.
Phần việc khó hơn nằm ở lưới điện và lưu trữ
Quy mô 2,96 TW đặt ra yêu cầu mới cho vận hành hệ thống. Điện mặt trời tạo ra nhiều nhất vào giữa trưa và giảm nhanh cuối ngày, nên lưới điện cần linh hoạt hơn, dự báo tốt hơn và có thêm lưu trữ để tránh lãng phí nguồn điện rẻ. Báo cáo cũng lưu ý tình trạng dư thừa năng lực sản xuất mô đun kéo dài, khiến giá tấm pin thấp nhưng biên lợi nhuận của nhà sản xuất chịu áp lực. Với các nước đang phát triển điện mặt trời như Việt Nam, mặt lợi là chi phí đầu tư ban đầu tiếp tục dễ chịu, còn mặt cần chuẩn bị sớm là quy hoạch lưới, cơ chế cho điện áp mái tự dùng và lưu trữ đi kèm, để công suất lắp thêm chuyển thành điện dùng thật thay vì bị cắt giảm.
Điều cần theo dõi trong năm 2026
Ba câu hỏi sẽ định hình năm tiếp theo của ngành. Thứ nhất là tốc độ lắp mới có giữ được nhịp khi nhiều thị trường đã đạt quy mô lớn. Thứ hai là lưu trữ có rẻ và phổ biến đủ nhanh để hấp thụ phần điện trưa dư thừa hay không. Thứ ba là các nước có cải cách kịp thủ tục kết nối và nâng cấp lưới phân phối, nơi điện áp mái đi vào hệ thống, hay không. Nếu hai yếu tố sau theo kịp, con số 690 GW của năm 2025 sẽ được nhớ như một nấc thang bình thường trong quá trình điện mặt trời tiến tới nguồn điện lớn nhất thế giới, thay vì một đỉnh tăng trưởng khó lặp lại.
Đọc thêm: FedEx đặt 2.000 xe tải điện trị giá hơn 300 triệu đô la Mỹ: giao xong cuối năm 2027, tiết kiệm 800 triệu đô la Mỹ tiền nhiên liệu trong 20 năm · Anh cam kết 1,6 tỷ đô la Mỹ cho dự án khí hậu tại Đông Nam Á trong 5 năm tới: mục tiêu thêm 1,8 GW điện sạch và tránh gần 1,7 triệu tấn phát thải
Nguồn: Chương trình Hệ thống Điện mặt trời thuộc Cơ quan Năng lượng Quốc tế, báo cáo xu hướng ứng dụng điện mặt trời năm 2026 công bố đầu tháng 10 năm 2026; các bản tổng hợp số liệu của báo cáo ngày 3 và ngày 14 tháng 10 năm 2026 ghi nhận cùng các con số về 690 GW lắp mới, 2,96 TW công suất lũy kế và 282 GW điện mặt trời phân tán.
